اكراه و ملك آمده است . و همهى اين معانى در اينجا مناسب است . [ تَرْجِعُونَها ] ضمير در اينجا به « روح » بر مىگردد . [ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ] اگر شما در تكذيب خود راست مىگوييد كه مىگوييد نه ثوابى هست ، نه عقابى ، نه پاداش و نه خدايى . [ فَأَمَّا إِنْ كانَ ] اگر متوفّى و ميّت از مقرّبين باشد . [ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ ] از سابقين باشد . [ فَرَوْحٌ ] لفظ « روح » با ضمّهى را خوانده شده . يعنى براى او روح يا از او روح است ، كه سابق همهى اينها را داراست . يا او روح است ، كه همه براى او و از او است و او قوام محتضر است و لفظ « روح » با ضمّه عبارت از چيزى است كه حيات نفسها به سبب آن است و مؤنّث نيز مىشود . و معناى ديگر آن قرآن و وحى ، و جبرئيل و ملايكهاى بزرگتر از جبرائيل و ميكائيل مىباشد و نيز به معناى امر نبوّت و حكم خدا آمده است و لفظ « روح » با فتحه به معناى راحت و رحمت و نسيم باد است . [ وَ رَيْحانٌ ] ريحان گياهى است معروف ، يا هر گياهى است كه بوى خوشى داشته باشد و به معناى روزى نيز آمده است . [ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ ] گويا كه خداى تعالى با روح و ريحان به مراتب عالى بهشتها اشاره نموده است ، « جَنَّةِ النَّعِيمِ » اشاره به مراتب پايين است . و ممكن است مقصود از « جَنَّةِ النَّعِيمِ » معنايى باشد كه شامل جميع مراتب بهشتها باشد بنا بر آنكه لفظ « نعيم » بر نعيم صورى و
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ۱۳ — صفحه 545
پدیدآورندگان: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص۵۴۵