سپس موصوف حذف شده و صفت جاى او را گرفته .
إِنَّا إِذاً لَظالِمُونَ
« 1 » يعنى اگر ما كسى را كه مستحقّ بردگى نيست به بردگى بكشانيم ظالم و ستمگر خواهيم بود .
اين معنا بر حسب ظاهر است و اما بر حسب واقع معناى آيه چنين است : اگر كسى را كه ما از جانب خدا مأذون در گرفتن او نيستيم بگيريم و نگه داريم ظالم خواهيم بود ، يا در گرفتن و نگهداشتن كسى كه گمشده خود را نزد او نيافتيم ظلم و ستم است .
فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا
بعد از پناه بردن به يوسف عليه السّلام و درخواست از او و اجابت نكردن يوسف وقتى ناامّيد شدند .
مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا
از اصحاب عزيز مصر جدا شدند و از آنها جدا و مستقلّ با همديگر خلوت كردند و نجوا كردند ( يا در حالى كه نجوا مىكردند و آهسته و در گوشى حرف مىزدند ) مفرد آمدن كلمه
نَجِيًّا
يا براى اين است كه مصدر است يا وصف شبيه مصدر .
قالَ كَبِيرُهُمْ
برادر بزرگ از نظر سنّ كه اسمش روبيل بود ، يا بزرگ آنها در امر و حكم كه نامش شمعون بود ، يا بزرگ آنها در عقل كه اسمش يهودا بود ، به هر حال بزرگ آنها گفت :
أَ لَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ أَباكُمْ قَدْ أَخَذَ عَلَيْكُمْ مَوْثِقاً مِنَ اللَّهِ
وثيقه و عهد و پيمان به خدا نسبت داده شده ، چون يعقوب عليه السّلام هنگام عهد و
پاورقی
( 1 ) ظلم : ستم . اصل آن به معناى ناقص كردن حقّ و يا گذاشتن شىء در غير موضع خويش است .