- بسيارخوب ، آيا حاضريد در مقابل پرداخت حقى اجازه بگيريد كه در سرزمين ارمنستان به كشت و زرع بپردازيد ؟
- بلى ، مشروط براينكه اطمينان حاصل كنيم كه مزاحم و مخل كارمان نخواهند شد .
آنگاه كورش رو به پادشاه ارامنه كرده گفت : « تو اى سلطان ارامنه ، آيا راضى خواهى شد كه در زمينهاى بايرت كشت و كار كنند و در عوض باج معينى در سال بپردازند ؟ » پادشاه ارامنه گفت :
« من حاضرم حتى مبالغى بپردازم ، چون عايداتم به مراتب افزون خواهد شد . » پس كورش رو به كلدانيان نموده گفت : « شما كوهستانهاى پربركتى داريد ، آيا اجازه خواهيد داد در مقابل ارامنه هم گلههايشان را در دامنهء كوههاى شما بچرانند ؟ »
- بلى ، چون مبالغى بدون زحمت عايدمان خواهد شد .
بعد كورش به شاه ارمنىها گفت : « آيا شما حاضريد از اين همه مراتع سرسبز و خرم استفاده بريد ؟ »
- البته ، به شرط آنكه مخل و مزاحممان نشوند .
- آيا اگر ارتفاعات در دست قدرتى كه با شما يار و متحد باشد بماند تا بر اوضاع نظارت و تسلط داشته باشد ، منظورتان تأمين خواهد شد ؟
ارامنه گفتند بلى . كلدانىها گفتند : « اگر ارامنه بر ارتفاعات مسلط باشند نه تنها ما نمىتوانيم اراضى آنها را كشت و زرع كنيم ، بلكه بايد از كشت اراضى خود نيز صرفنظر كنيم . »
- اگر ارتفاعات در دست كسى باشد كه يار و متحد شما نيز باشد ، چهطور ؟
- در اين صورت ما هم همراه و موافقيم .
ارامنه گفتند : « ولى اگر ارتفاعات ، بهخصوص ارتفاعات مستحكم ، در دست كلدانىها باشد ، كار ما سامان نخواهد گرفت . » كورش جواب داد : « نقشهء من اين است كه اين ارتفاعات را نه به شما واگذار كنم و نه به دست كلدانىها سپارم ، بلكه خود نگهدارى و نظارت خواهم كرد . و چنانچه يكى از شما به ديگرى تجاوز كرد ، ما به كمك آن طرفى كه مورد تجاوز واقع شده است اقدام خواهيم كرد . »
وقتى طرفين اين سخنان را شنيدند ، رأى كورش را پسنديده او را ستايش كردند و هردو طرف بر اين عقيده شدند كه يگانه وسيله براى برقرارى صلح پاىدار همين است و بس . آنگاه طرفين قسم ياد كردند كه به اين پيمان وفادار بمانند و هريك مخل آزادى ديگرى نشود ، و سعى كنند ، با عقد و ازدواج ميان جوانان خود ، خويش يكديگر شوند ، برادروار در سرزمين ديگرى كشت و زرع كنند يا از مراتع همسايهء خود استفاده برند . و اگر يكى از طرفين مورد تهاجم و تجاوز قرار گرفت ، ديگرى به كمكش شتابد .
كورشنامه ( فارسى ) — صفحة 83
مساهمون: گزنفون
ص٨٣