خلاصهء مطالب گذشته
1 . براى حكم دو گونه ثبوت است : ثبوت حكم در عالم تشريع و ثبوت حكم نسبت به اين فرد يا آن فرد .
2 . هر حكم مشروط در مرحلهء جعل و تشريع مشروط نيست ، بلكه تمام شروط به مرحلهء فعليت حكم مربوط است . در اصطلاح مىگويند مجعول مشروط است نه جعل .
3 . موضوع حكم در اصطلاح اصولى به مجموعه امورى گويند كه فعليت حكم مجعول متوقف بر آنهاست . و قاعدهء اصولى آن است كه فعليت حكم متوقف بر فعليت موضوع است .
4 . احكام شرعى ميان عالم و جاهل مشترك است . چون علم متأخر از حكم است و آنچه متأخر است در فعليت حكم دخالتى ندارد و موضوع حكم به شمار نمىرود .