« قيصر » را برآورد « 1 » . شاپور دوم اسيرانى را كه در شهر امد « 2 » دستگير كرده بود ، بين شوش و شوشتر و ساير بلاد اهواز جاى داد و اين مردم انواع جديد ابريشم باقى را در آنجا رواج دادند « 3 » . بيشتر اوقات اين قبيل اماكن ، كه بوسيله اسرا آباد ميشد ، به زودى راه خرابى ميسپرد ، ولى گاهى هم دوام و ثبات مىيافت « 4 » .
تجارت خشكى در طرق و شوارع كاروانرو قديم صورت ميگرفت . شاهزاده بزرگ از تيسفون در كنار دجله ، كه پايتخت بود ، شروع ميشد و از حلوان و كنگاور بهمدان ميرسيد . در همدان شوارع مختلف منشعب مىشد ، يكى به سمت جنوب از خوزستان و فارس گذشته بخليج مىپيوست ديگرى برى مىرفت و از آنجا راههايى از كوههاى گيلان و البرز گذشته ببحر خزر منتهى مىشد ، يا از راه خراسان و دره كابل بهندوستان اتصال مىيافت . راهى هم از تركستان و حوضه تاريم بچين مىپيوست .
از لحاظ ارتباط با دولت روم شهر نصيبين مركز مهمى بشمار مىرفت . از جمله شرايط صلحى ، كه در سال 298 ديوكلسين « 5 » به نرسه پيشنهاد كرد ، يكى اين بود كه شهر نصيبين بايد ، ( تنها ) نقطه ارتباط دولتين باشد ، لكن نرسه اين ماده را نپذيرفت . در زمان آمين مارسلن همه ساله در اوائل سپتامبر بازار بزرگى در شهر بتنه « 6 » واقع در نزديكى ساحل شرقى فرات مفتوح ميشد ، كه متاع چين و كالاى هند « 7 » در آنجا فراهم مىآمد . در سال 410 بموجب فرمان قيصران روم هونوريوس « 8 »
هامش
( 1 ) - نلدكه ، طبرى ، ص 33 ، يادداشت 2 .
( 2 ) -Amida( 3 ) - مسعودى ، مروج ، ج 2 ، ص 186 .
( 4 ) - اشپيگلSpiegelمعرفت دوره باستانى ايرانAltertunskunde Eranische، ج 3 ، ص 660 .
( 5 ) -Diocletieh( 6 ) -Batne( 7 ) - آميانوس مارسلينوس ، كتاب 16 ، بند 3 ، فقره 3 .
( 8 ) -Honorrius