آمده است كه « أطيعوا أميركم و ان جار » ، لا جرم فرعون گفت : اگر چه همه به نسبتى از نسب ارباباند اما رب اعلاى شما منم ، چه در ظاهر منصب حكومت مراست .
و ببايد دانست كه رب مطلق به معنى مالك و مصلح و سيّد و غير اين از معانى كه بر وى اطلاق رب كنند الله تعالى است تنها ، كه هيچ احدى را در وى با او شركت نيست . اما رب مضاف هم بر حق تعالى اطلاق كرده مىشود كقوله :
« الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * « 112 » » و هم بر غير او ، چون ربّ الدار و ربّ الغلام و ربّ القوم ، و اين اطلاق نيز در حقيقت حق راست ، چه اوست كه تربيت عباد مىكند در صور مظاهر و مجاليش .
و هر يك را از عباد نوعى از ربوبيت است و اعلاى انواعش در صور تفاصيل آن « 113 » راست كه خليفه باشد بر كل عالم ، بعد از آن مر آن را كه خليفه باشد تنها در باطن ، بعد از آن آن را كه خليفه باشد تنها در ظاهر . از براى اين فرعون بر ارباب ظاهر اضافت كرد و « أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلى ) * « 114 » » گفت . يعنى اگر چه هر يكى شما را از ربوبيت نصيبى است اما چون بر همه شما تحكم به سيف مراست ، لا جرم به نسبت با شما اعلى من باشم .
و لما علمت السحرة صدقه في مقاله لم ينكروه و أقروا له بذلك فقالوا له : إنما تقضى هذه الحياة الدنيا فاقض ما أنت قاض ، فالدولة لك . فصح قوله « أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلى » .
و چون سحره صدق او را در اين مقال دانستند انكار نكردند ، بلكه مسلَّم داشتند و گفتند : ترا حكومت در اين حيات دنيا است ، لا جرم حكم كن بر آن چه قادرى كه دولت ظاهره تراست ، اما ،
روزى باشد كه باد اين دولتها
بيرون شده باشد از سر و سبلتها
با دولت پنج روزه مغرور مشو
كامروز همه دوست و فردا لتها
لا جرم قول او از حيثيت ربوبيت اضافيه كه او را در مظاهر حاصل است [ 318 - پ ] صحتى دارد .
و إن كان عين الحق فالصورة لفرعون .
هامش
« 112 » س 1 ى 2 .
« 113 » قا : و + آن .
« 114 » س 79 ى 24 .