اگر چه دلبر ريزد گلابه بر سر تو
قبول كن تو مر آن را به جاى مشك تتار
درون تو چو يكى دشمنيست پنهانى
بجز جفا نبود هيچ دفع آن سگسار
كسى كه بر نمدى چوب زد نه از بد اوست
ولى غرض همه تا آن برون شود ز غبار
غبارهاست درون تو از حجاب منى
همى برون نشود آن غبار از يك بار
به هر جفا و به هر جور اندك اندك آن
رود ز چهره دل گه به خواب و گه بيدار
تراش چوب نه بهر هلاكت چوب است
براى مصلحتى راست در دل نجار
ازين سبب همه شرّ طريق حق خير است
كه عاقبت بنمايد صفاش آخر كار
فأول ما أبلاه الله به قتله القبطي بما ألهمه الله و و فقه له في سرّه و إن لم يعلم بذلك ، و لكن لم يجد في نفسه اكتراثا بقتله مع كونه ما توقف حتى يأتيه أمر ربه بذلك ، لأن النبي معصوم الباطن من حيث لا يشعر حتى ينبّأ اى يخبر بذلك .
يعنى : اوّل ابتلاى حق موسى را كشتن موسى بود قبطى را به الهام حق و به آگاه گردانيدن در سرّش ، اگر چه موسى از آن خبردار نبود ، و ليكن در نفس خود مبالات و التفاتى به قتل او نداشت . أعنى قتل قبطى به امر الهى و الهام او بود بر قلب موسى ، و لكن موسى آن را نمىدانست ، و لهذا آن فعل را نسبت به شيطان كرد كه « هذا من عَمَلِ الشَّيْطانِ » « 51 » ، و استغفار كرد كه « رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي » « 52 » ، به واسطه آن كه بى مبالات به قتل او قيام نمود و صبر نكرد تا امر الهى و وحى در شأن او بيايد .
اما بر حقيقت قاتل حق بود بر يد موسى ، بىاختيار او . چنان كه حق - سبحانه و تعالى - حبيب خود را فرمود : « ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلكِنَّ الله رَمى » « 53 » . و خضر نيز گفت : « ما فَعَلْتُه عَنْ أَمْرِي » « 54 » . و از آن جهت گفتيم كه قتل او به الهام الهى بود بلكه فاعل حقيقى حق بود [ 307 - ر ] و موسى آلت آن فعل ، كه نبى معصوم است از كباير در باطن . پس فعل به امر كرد اما بى اختيار ، شعور بدان نداشت .
و لهذا أراه الخضر قتل الغلام فأنكر عليه قتله و لم يتذكر قتله القبطي فقال له الخضر « ما فَعَلْتُه عَنْ أَمْرِي » ينبهه على مرتبته قبل أن ينبأ أنه كان معصوم الحركة في نفس الأمر و إن لم يشعر بذلك . و أراه أيضا خرق السفينة التي ظاهرها هلاك و باطنها نجاة من يد الغاصب . جعل له ذلك في مقابلة التابوت له الذي كان في اليم
) *
هامش
« 51 » س 28 ى 15 .
« 52 » س 28 ى 16 .
« 53 » س 28 ى 17 .
« 54 » س 18 ى 82 .