ابراهيم عليه السّلام و شك در خداوند
سؤال : معنى اين سخن خداوند متعال كه به نقل از ابراهيم عليه السّلام مىفرمايد :
فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ فَقالَ إِنِّي سَقِيمٌ
« 1 » چيست ؟ آيا خداوند نگاه كردن به ستارگان را به نقل از پيامبرش بيان ننموده است در حالى كه كار منجمان باطل است ؟ ديگر آنكه آيا سخن آن حضرت
( إِنِّي سَقِيمٌ ) ،
يك دروغ نيست .
پاسخ : در تأويل و تفسير اين آيه وجوهى است : نخست ؛ ابراهيم عليه السّلام بيمارىاى داشت كه در اوقات مخصوصى به سراغش مىآمد . بنابراين وقتى آنان او را به همراه شدن با خود خواندند ، نظرى به ستارگان افكند تا بداند زمان بيماريش نزديك است يا نه و گفت :
إِنِّي سَقِيمٌ
يعنى اين كه زمان [ بازگشت ] بيماريم فرارسيده ، نزديك است كه مرا فراگيرد . و عرب آنچه را كه وقوع آن نزديك است وارد يا واقع ناميده و بههمينجهت دربارهء كسى كه بيمارى او شدت يافته و بيم مرگ او مىرود ، ميّت ( مرده ) گفته مىشود . خداوند متعال به پيامبرش صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد :
إِنَّكَ مَيِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَيِّتُونَ
« 2 »
اشكال : اگر منظور آن حضرت ، بيان شما مىبود ، بايد به جاى
فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ ،
فنظر نظرة إلى النّجوم ( پس نگاهى به ستارگان انداخت ) مىگفت ، زيرا واژهء « فى » وقتى به كار مىرود كه كسى مانند يك منجم به ستاره نگاه كند .
در جواب مىگوييم :
اول : اين ممتنع نيست كه ارادهاش از « فى النّجوم » ، « إلى النّجوم » باشد زيرا در موارد بسيارى حروف به جاى يكديگر قرار مىگيرند . خداوند متعال مىفرمايد :
وَ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِي جُذُوعِ النَّخْلِ
« 3 » در حالى كه منظور « على جذوع النّخل » بوده است .
هامش
( 1 ) - صافّات ( 37 ) آيهء 88 - 89 . پس نگاهى در ستارگان افكند و گفت : من بيمارم .
( 2 ) - زمر ( 39 ) آيهء 30 . تو مردهاى و آنان نيز مردگانند ( به عبارتى چون مرگ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ديگران قطعى بوده است از آنان به مردن تعبير شده است ) .
( 3 ) - طه ( 20 ) آيهء 71 . بطور قطع شما را در ( بر ) تنههاى نخل به دار ( صليب ) مىكشيم . ( در اين آيه « فى » كه معمولا به معنى « در » مىباشد ، در معنى « على » به معنى « بر » به كار رفته است . - م ) .