موسى عليه السّلام و اسناد گمراهى به خود
سؤال : اين سخن فرعون به حضرت موسى ( ع ) به چه معنى است ، آنگاه كه خطاب به آن حضرت گفت :
وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ وَ أَنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ
« 1 » و موسى عليه السّلام نيز [ در پاسخ فرعون ] گفت :
فَعَلْتُها إِذاً وَ أَنَا مِنَ الضَّالِّينَ
« 2 » چرا باوجود اينكه آن حضرت در هيچ زمانى ، گمراه نبود ، گمراهى را به خود نسبت داده است ؟
پاسخ : منظور فرعون از
وَ أَنْتَ مِنَ الْكافِرِينَ
« 3 » كافر بودن موسى عليه السّلام نسبت به نعمتهاى او بوده است زيرا وى تا هنگام جوانى و بلوغ ، سرپرست موسى عليه السّلام بود .
فرعون در جايى ديگر مىگويد :
أَ لَمْ نُرَبِّكَ فِينا وَلِيداً وَ لَبِثْتَ فِينا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ
« 4 » دربارهء سخن موسى عليه السّلام :
فَعَلْتُها إِذاً وَ أَنَا مِنَ الضَّالِّينَ
نيز مراد حضرت آن است كه من از اين امر غافل بودم كه مشتم موجب قتلى شود يا اينكه دفاع [ از مظلوم ] به كشته شدن آن قبطى بينجامد .
همچنين ممكن است غرض آن حضرت ، گمراه شدن از انجام يك مستحبّ ، يعنى خوددارى از قتل در آن زمان و عدم دستيابى به ثواب آن باشد .
ترس موسى عليه السّلام
سؤال : چرا حضرت موسى عليه السّلام در پاسخ به فرمان خداوند متعال كه :
أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
« 5 » انجام فرمان را به زمانى ديگر موكول كرد و گفت :
إِنِّي أَخافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ وَ يَضِيقُ صَدْرِي وَ لا يَنْطَلِقُ لِسانِي فَأَرْسِلْ إِلى هارُونَ
« 6 » آيا اين به منزلهء استعفا كردن از مقام رسالت نيست ؟
پاسخ : بر خلاف گمان سؤالكننده ، اين سخن متضمّن استعفا كردن [ از مقام پيامبرى ] نمىباشد . بلكه پيش از اين به آن حضرت اجازه داده شده بود كه پيوستن برادرش به وى در امر
هامش
( 1 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 19 . آن كارت ( كشتن قبطى ) را در حال كفرت انجام دادى .
( 2 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 20 . آن كار را زمانى انجام دادم كه از گمراهان بودم .
( 3 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 19 .
( 4 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 18 . آيا ما تو را در كودكىات تربيت نكرده ، زمانى از عمرت را در ميان ما نبودى ؟
( 5 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 10 . نزد گروه ستمكاران ( فرعونيان ) برو .
( 6 ) - شعراء ( 26 ) آيهء 12 و 13 . بيم آن دارم كه مرا تكذيب كنند و سينهام تنگ است و زبانم باز نيست پس ( فرشتهء وحى و رسالت را ) نزد هارون فرست .