اين متن معيار و نمونهء اعلاى مشترك بين دو ( يا سه ) روايت نيست ، بلكه بيشتر نتيجه و محصّل آنهاست . وانگهى اختلافات بيش از آن بزرگ است كه چنين كارى امكانپذير باشد : اين نكته در مورد رسالههاى 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 ، 10 صادق است ، و در واقع تنها صورت انشاى مختلف رسالههاى
IX , IIX , IIIX , VIX , IIVX
و
XX
مىباشند ، فقط رسالههاى 1 ، 8 ، 9 ، 11 در نسخههاى دستنويس انسان وجود ندارد . امّا رسالهء 2 ، چنانكه ديديم ، در نسخهء
R
انسان ذكر شده است و در نسخههاى تركيبى
U
و
O
نيز آمده است .
آنجا كه دو مجموعه با انسان اختلاف دارند ، هر دو بيشتر به يكديگر شبيه مىباشند . ولى صورتى كه از يك رسالهء واحد عرضه مىدارند ، اگرچه به هم نزديك است ، هميشه يكسان نيست . خصوصيّات مشترك آنها اين است كه رسالهها را بر طبق منازل مرتّب مىكنند كه گويى خود از آنها نشأت كردهاند . و ليكن نمرهگذارى اين « منازل » اينجا و آنجا يكسان نمىباشد .
اكنون بايد نظرى به نسخههاى خطّى اين دو مجموعه بيفكنيم .
2 . منازل السّائرين
اين مجموعه به صورت عارى از حشو و زوايد يا كسر و حذف تنها در دو نسخهء ولى الدّين افندى ، شمارهء 1767 و 1685 ، نقل شده است . رسالههايى كموبيش مستقل از هم كه از آن نسخهبردارى شدهاند ، در بخش دوّم نسخهء
S
، نسخهء
C E
و
M
يافت مىشوند . با مقايسهء اين نسخههاى خطّى ، به ترتيب مشروح ذيل مىرسيم : منازل 1 : علما 2 : حكما 3 : تناسخ 4 : تصوّف 5 : وحدت 6 : وحدت . تنها در نسخهء
C
8 : معرفت ، 9 و 10 : بلوغ و حيرت را توان يافت .
V
ولىّ الدّين افندى به شمارهء 1767 ، 133 ب - 204 ب .
ولىّ الدّين افندى ، 1685 ، 37 ب - 79 الف .
ترتيب رسالهها :
III
، 1 ،
VI
، 8 ،
VX , I , X ,
7 ، 1 - 12 ،
IIIVX
، 1 - 25 و 7 ، 13 - 12 ملخّص ، 5 ،
IXX , IIXX
، 9 ،
II , XIX
10 خاتمهء كتاب منازل السّائرين .
آغاز رسالهء
II
در شمارهء 1767 ناتمام است و در شمارهء 1685 به كلى وجود ندارد . در شمارهء 1685 رسالهء
XIX
، وجود ندارد . حرف اوّل
v
در همه جا نشان ولى الدّين شمارهء 1767 است كه نسخهبدلهاى آن بهطور كامل ذكر شده است .
s
- شهيد على پاشا ، شمارهء 2802 ، بخش سوّم . تنها نسخهبدلهاى رسالههاى
IVX
، 1 ، 3 ، 8 ، 4 و 5 ذكر شده است . متن اين نسخهها معمولا با متن نسخهء
V
مطابقت دارد .