چيست ؟ گفت : بر شكل قرنى است سروى ( 1 ) مجوّف كه ( 2 ) در او دمند .
مجاهد گفت : بر شكل بوق است ، و گفتهاند ( 3 ) : صور ، به لغت يمن بوق . و آنان كه قول اوّل گفتند ( 4 ) ، به اين حديث استدلال كردند كه رسول - عليه السّلام - گفت ( 5 ) :
كيف انعم و صاحب الصّور قد التقمه و حنى جبهته ينتظر متى يؤمر فينفخ ( 6 ) فيه .
قتاده و ابو عبيده گفتند : « صور » جمع صورت باشد ، و هو من باب تمر ( 7 ) و تمرة ، و معنى آن كه : روح در صورتهاى مردگان دمند تا زنده شوند .
و در باب صور حديثى روايت كردند ( 8 ) صحيح جامع .
ابو هريره روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه : خداى تعالى چون از خلق ( 9 ) آسمان و زمين بپرداخت ، صور بيافريد و به اسرافيل داد ، او بستد و در دهن گرفت و چشم در زير عرش كشيد تا كه فرمايد ( 10 ) او را كه در صور دم . گفت ، من گفتم : يا رسول اللَّه ! صور چه باشد ؟ گفت : سروى ( 11 ) است بزرگ و عظيم ، دور او چند دور عرض آسمان و زمين . اسرافيل - عليه السّلام - سه بار ( 12 ) در او دمد ( 13 ) ، يكى ( 14 ) نفخهء فزع باشد ، و آن آن است كه در اين آيت گفت . و نفخهء دوم ( 15 ) صعق ( 16 ) باشد . و سه ام ( 17 ) نفخهء احيا باشد كه خداى تعالى خلقان را زنده كند .
خداى تعالى به نفخ اوّل اسرافيل را فرمايد كه : در صور دم . او يك بار در صور دمد دميدنى كه به هر چه در آسمان و زمين ( 18 ) برسد . الَّا آن كس كه خداى خواهد ، و خداى تعالى فرمايد تا آن نفخ ممدود مطوّل كند ، و آن آن است كه خداى تعالى
هامش
( 1 ) . مش : سرويى .
( 2 ) . آل ، مش : گفتند .
( 3 ) . كا دم .
( 4 ) . آب ، آز : گفتهاند .
( 5 ) . آب ، آز : فرمود .
( 6 ) . كذا در آط و ديگر نسخه بدلها ، با توجّه به ضبط نسخهء كا تصحيح شد .
( 7 ) . آج ، لب ، آل : تمره .
( 8 ) . آب ، آز ، كا : كردهاند ، آج ، لب ، آل : كرد .
( 9 ) . آب ، آز از .
( 10 ) . كا : فرمان آيد .
( 11 ) . آب ، آز ، آل ، مش : سرويى .
( 12 ) . آل : صور .
( 13 ) . آج ، لب ، آل : در دمد .
( 14 ) . آب ، آز ، مش : يك .
( 15 ) . آز ، مش : دويم ، آل : ديم .
( 16 ) . آج ، لب : صعب ، آل : سعب ، كا : معين .
( 17 ) . آب ، آز ، كا : سيوم ، آج ، لب ، آل ، مش : سيم .
( 18 ) . آب ، آز ، آل ، مش است .