ما ( 1 ) نهوا عنه ، و درست آن است كه منسوخ نيست .
و قوله : * ( إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ ) * ، يعنى كه اگر با ايشان بنشينى در آن حال كه ايشان بر مسلمانى ( 2 ) استهزاء مىكنند ، پس چو ايشان [ باشى ] ( 3 ) . و « إذا » اين جا جزاى شرطى محذوف است ، و تقدير آن است : فان تقعدوا معهم انّكم إذا مثلهم ، و « اذا » ملغى است از عمل ، براى آن كه در ميان مبتدا و خبر افتاده است ، و از اين جا گفت - عليه السّلام :
من تشبّه بقوم فهو منهم ،
هر كه تشبّه و مانندگى كند ( 4 ) به قومى ، از ايشان باشد . و همچنين
قوله - عليه السّلام : من احبّ عمل قوم خيرا كان او شرّا كان كمن عمله ،
هر كه او عمل قومى دوست دارد اگر خير باشد و اگر شرّ چنان باشد كه او كرده ( 5 ) . و
قوله - عليه السّلام : من مشى مع ظالم فقد اجرم ،
هر كه او با ظالمى برود بزهكار شود . و قال تعالى : وَلا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ ( 6 ) .
* ( إِنَّ اللَّه جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَالْكافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً ) * ، كه خداى جمع خواهد كردن منافقان و كافران را در دوزخ براى آن كه حكم ايشان يكى است ، چه منافقان اگر چه اسلام بر زبان مىرانند در دل كفر مىدارند ، حكم ايشان در قيامت حكم كافران باشد همه به يك جاى در دوزخ حاضر باشند .
قوله : * ( الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ ) * ، هم ( 7 ) صفت منافقان است كه ايشان انتظار دواير و آفات كردندى بر رسول و بر اصحابان ( 8 ) او و مفعول به از كلام محذوف است ، و تقدير آن است كه : ( 9 ) يتربّصون بكم ايّها المؤمنون احد الأمرين ، امّا الفتح و الظَّفر ( 10 ) ، و امّا دائرة ( 11 ) . و محلّ « الَّذين » جرّ است براى آن كه صفت منافقان و كافران است فى قوله : * ( إِنَّ اللَّه جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَالْكافِرِينَ ) * . حق تعالى گفت : اين كافران و منافقان را چشم بر هم نهادهاند تا خود چگونه آيد . اگر شما را كه مؤمنانيد فتحى و ظفرى باشد
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، لت : بما .
( 2 ) . آج ، لب ، مر : مسلمانان .
( 3 ) . اساس و مت : ندارد ، از وز افزوده شد ، مر شما .
( 4 ) . مر : هر كه مشتبه و مانند باشد .
( 5 ) . مر : او نيز كرده است .
( 6 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 113 .
( 7 ) . مت : همه .
( 8 ) . مر : اصحاب .
( 9 ) . آج ، لب الَّذين .
( 10 ) . امّا بفتح و الظَّفر .
( 11 ) . وز ، تب ، آج ، لب ، مر ، لت السّوء .