كتاب آموزانى ( 1 ) .
ابن كثير گفت ( 2 ) و نافع و عمرو خواندند ( 3 ) : تعلمون الكتاب ، به آنچه شما كتاب دانى ، و باقى قرّا : تعلَّمون من التّعليم ، به آنچه شما كتاب آموزى مردمان را . و حسن بصرى خواند : تعلَّمون على معنى تتعلَّمون من التّعلَّم ( 4 ) ، به آنچه شما مىآموزيد ( 5 ) . * ( وَبِما كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ ) * ، و به آنچه درس كتب كنى ( 6 ) .
و « درس » تكرار باشد ، و اصله من الدّرس الَّذى هو الطَّمس ، كهنه كردن ( 7 ) و اثر ببردن براى آن كه چون تكرار كند بر او ، بذله ( 8 ) و داشته شود چون جامه خلق كه بسيار داشته باشد . و سعيد جبير خواند : « تدرسون » بتشديد من التّدريس ، و به آنچه درس كتاب گوى ( 9 ) ديگران را تا بياموزند ، حملا على قوله : * ( تُعَلِّمُونَ ) * ( 10 ) * ( الْكِتابَ ) * .
عبد اللَّه عبّاس روايت كرد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - كه گفت :
ما من مؤمن ذكر او انثى حرّ او مملوك الَّا و للَّه عليه حقّ واجب ان يتعلم من القرآن و يتفقّه فيه ثمّ قراء هذه الاية ،
هيچ مؤمن نباشد از مردان و زنان و بنده و آزاد و الَّا خداى را بر اوست حقّى واجب كه از قرآن چيزى بياموزد و فقه آن بداند ، آنگه اين آيت بر خوانند .
* ( وَلا يَأْمُرَكُمْ ) * ، عاصم و حمزه و ابن عامر خوانند : و لا يأمركم ، به نصب « را » عطفا على قوله : * ( ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ ) * ( 11 ) ، و قيل : على اضمار « ان » ، و بر اين قراءت [ 437 - پ ] مردود باشد على ( 12 ) * ( أَنْ يُؤْتِيَه اللَّه ) * ( 13 ) ، و تقدير آن كه : و ما كان لبشر ان يؤتيه اللَّه و لا ان يقول و لا ان يأمركم ( 14 ) ، يعنى اين هر دو [ از ] ( 15 ) قول و امر هيچ آدمى را نرسد ، و باقى قرّاء
هامش
( 1 ) . وز ، دب ، لب ، فق : آموزى ، مب ، مر : آموزيد .
( 2 ) . كذا : در مج : ديگر نسخه بدلها : ندارد .
( 3 ) . وز : خوانند ، ديگر نسخه بدلها : خواند .
( 4 ) . مج : من التّعليم ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق : مىآموزى / مىآموزيد .
( 6 ) . دب ، آج ، لب : كنيد .
( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كهنه بودن .
( 8 ) . دب : برار بدله ، آج : يزاد بدله ، لب ، فق ، مب ، مر : بر او بدله .
( 9 ) . مب : گوييد .
( 10 ) . مج و ديگر نسخه بدلها : يعلَّمون ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 13 - 11 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 79 .
( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر البشر .
( 14 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر على قوله ثمّ .
( 15 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .