.
Commentary
چنان كه مىدانيم ارسطو به علل چهارگانه قائل است مدعى است هر موجود طبيعى ناشى از چهار عامل است فاعل غايت ماده صورت در باره علل چهارگانه ارسطوئى سخنان زياد هست مخصوصا در باره غائى و در اينجا راه الهيون از ماديون جدا مىشود بوعلى مىگويد بحث در غايات عاليترين بخش فلسفه است .
از طرف ديگر حكما براى حركت شش ركن قائل مىباشند 1 ما منه مبدا 2 ما اليه غايت 3 ما عنه فاعل 4 ما به موضوع 5 ما فيه مقوله 6 ما عليه زمان مىگويند هر حركتى خواه ناخواه نيازمند به اين شش چيز است در باره اين شش چيز بعد به تفصيل بحث خواهد شد يكى از اين شش چيز غايت است .
پس از يك طرف به عقيده ارسطوئيها هر موجود طبيعى علت غائى دارد خواه از طريق حركت به وجود آمده باشد و خواه از طريق ديگر و از طرف ديگر خصوص حركت نيازمند به غايت است .
و از آن رو كه ما در بحثهاى گذشته خود ثابت كرديم كه حركت مساوى با تكامل است پس از نظر ما بحث در غايت داشتن حركت ضمنا بحث از هدفدارى تكامل نيز هست و چون از نظر ما جهان طبيعت مساوى حركت است پس بحث در هدف داشتن حركت و تكامل عينا بحث از هدفدارى جهان است .
البته اين نكته بايد روشن شود كه در باره هدفدارى تكامل دو گونه بحث مىتوان انجام داد 1 علمى