مائده : 3 . نصب ( بر وزن فلس و قفل و عنق ) هر چيز منصوب و برپا داشته است كه معبود واقع شود ( صحاح ) جمع نصب ( بر وزن عنق ) انصاب است ، بقولى نصب جمع نصاب است ، آن در آيه بضمّ اول و دوّم است .
مراد از نصب و انصاب سنگهاى منصوبى است كه بر روى آنها قربانى ميكردند طبرسى در علَّت اين تسميه گفته : آن سنگها را براى عبادت برپا داشته بودند و از ابن جريح نقل مىكند :
انصاب اصنام نبودند زيرا اصنام آنهائى است كه تراشيده به صورت و نقشى در ميآوردند بلكه انصاب سنگهائى بودند در اطراف كعبه . راغب گفته : آن سنگها را پرستش كرده و روى آنها قربانى ميكردند . فرق ما بين انصاب و اصنام را كه نقل شد در اقرب الموارد نيز بطور « قيل » آورده است .
ناگفته نماند بتصريح آيه اوّل ، انصاب رجساند و اين مىرساند كه انصاب مورد پرستش بودهاند و در آيه دوّم آنچه بر روى آن سنگ يا سنگها ذبح شده حرام گشته است مىشود گفت :
كه سنگ معبود بوده و يا صرفا براى بتها بر آن ذبح ميكردهاند . عجب از زمخشرى * ( فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ . وَإِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ ) * شرح : 7 و 8 . آيه خطاب به حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و نتيجه آيات قبل است است يعنى : حالا كه به تو شرح صدر داده و بلند آوازه ات كرديم و بار گران را از تو برداشتيم و با هر دشوارى آسانيى هست پس چون از واجب فارغ شدى در عبادت و دعا بكوش و خودت را برنج انداز و بخدايت رغبت جو . در مجمع از امام باقر و صادق عليهما السّلام نقل شده « فاذا فرغت من الصلاة المكتوبة فانصب الى ربّك فى الدّعاء و ارغب اليه فى المسئلة » .
زمخشرى در كشّاف در باره آيه گويد : منظور آنست كه آن بزرگوار عبادات را پشت سر هم انجام دهد
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 68
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٦٨