خريد باشد يا در فروش و آن اينكه به قيمت كم بخرد يا به قيمت گران بفروشد در اقرب الموارد گويد : « غَبَنَ فُلاناً فِى الْبَيْعِ وَالشِّراءِ : خَدَعَه وَغَلَبَه » كلام قاموس نيز نظير آن است .
« تغابن » از تفاعل است بمعنى مغبون كردن يكديگر . اگر تغابن در آيه بين الاثنين باشد معنى آن چنين است :
روزى شما را جمع مىكند براى روز جمع ( روز آخرت ) آن روز ، روز مغبون كردن همديگر است ولى اين مغبون كردن چگونه است ؟
در الميزان پس از ردّ دو وجه در كيفيّت تغابن فرموده : اينجا صورت سومى است و آن اينكه تغابن ميان گمراه كنندگان و گمراه شدگان اعتبار شود كه متبوعان تابعان را گول ميزنند و باخذ دنيا و ترك آخرت وادارشان ميكنند و تابعان متبوعان را مغبون ميكنند كه آنها را در استكبارشان يارى ميكنند پس هر گروه ديگرى را مغبون مىكند و از ديگرى مغبون مىشود . و وجه چهارمى است كه در آن زمينه روايت وارد شده و آن اينكه :
براى هر بنده در بهشت منزلى است كه اگر اطاعت خدا ميكرد به آن داخل ميشد و براى هر بنده در آتش منزلى است كه اگر خدا را معصيت ميكرد به آن داخل ميشد . روز قيامت منازل اهل آتش كه در بهشت است باهل بهشت داده مىشود و بالعكس . پس اهل بهشت اهل آتش را مغبون ميكنند .
و از تفسير برهان نقل كرده كه امام صادق عليه السّلام فرمود : قيامت يوم التلاق است كه اهل آسمان اهل زمين را ملاقات ميكنند . يوم التناد است اهل آتش اهل بهشت را ندا كنند كه :
* ( أَفِيضُوا عَلَيْنا مِنَ الْماءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ الله ) * و يوم التغابن است اهل بهشت اهل آتش را مغبون كنند ، يوم الحسرة است يعنى روزيكه مرگ را آورده و ذبح ميكنند .
ناگفته نماند : باب تفاعل چنان كه اهل لغت تصريح كردهاند بمعنى مجرد نيز آيد مثل « تعالى الله و تسامى و
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 88
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٨٨