عدم نسبت را در اقرب نيز گفته است در مجمع ذيل آيهء 63 مائده فرموده :
بقولى صنع و عمل هر دو يكىاند و بقولى صنع جودت را در ضمن گرفته است . . .
ناگفته نماند : آن در قرآن در معصيت و كارهاى بيهوده نيز استعمال شده . مىشود گفت كه در آن دقت و محكمى و اهميت منظور است نه جودت و فرقش با فعل همين است .
* ( « وَدَمَّرْنا ما كانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُه وَما كانُوا يَعْرِشُونَ » ) * اعراف :
137 . آنچه فرعون و قومش ميساختند و آنچه از بناها بالا مىبردند تباه ساختيم .
لِتُصْنَعَ * ( « وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَلِتُصْنَعَ عَلى عَيْنِي » ) * طه : 39 . * ( « لِتُصْنَعَ » ) * بصيغهء مجهول بمعنى تربيت شدن است يعنى بر تو محبت انداختم و طورى كردم تا تو را فرعون و زنش دوست دارند و تا زير نظر من تربيت شوى .
* ( « وَاصْطَنَعْتُكَ لِنَفْسِي » طه : 41 .
اصطناع بمعنى تربيت و اختيار به كار ميرود در اقرب الموارد هست :
« اصطنعه لنفسه : اختاره » يعنى : اى موسى تو را براى خودم و اينكه رسول من باشى تربيت كردم يا براى خودم اختيار نمودم . راغب آن را مبالغه در اصلاح شىء گفته است .
* ( « وَعَلَّمْناه صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ » انبياء : 80 .
منظور از صنعت لبوس زره بافى حضرت داود است . چنان كه از * ( « لِتُحْصِنَكُمْ مِنْ بَأْسِكُمْ » ) * ظاهر مىشود .
مصانع * ( « أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ . وَتَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ » ) * شعراء :
128 و 129 . مصانع جمع مصنع بمعنى مأخذ آب است ( مثل حوض ) چنان كه در مجمع و اقرب گفته . ابو عبيده گويد :
هر بناء مصنعه است در مفردات گفته :
از امكنهء شريفه مصانع تعبير آمده .
ظاهرا مراد از آن در آيه عمارتهاست .
و احتمال دارد كه منظور آبگيرها باشد .
اين دو آيه از سخنان هود عليه السّلام است كه بقوم خويش فرموده يعنى :
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 155
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٥٥