مبالغه از فعيل رساتر است . همچنين است قول زمخشرى و بيضاوى كه هر دو را از رحمت گرفته و رحمن را در مبالغه از رحيم رساتر گفتهاند .
المنار گويد : رحمن صيغهء مبالغه است دلالت بر كثرت دارد و رحيم صفت مشبهه است دلالت بر ثبوت دارد و اين دو تأكيدهم نيستند بلكه هر يك معنى مستقل دارد . الميزان نيز مانند المنار رحمن را صيغهء مبالغه و رحيم را صفت مشبهه گرفته و گويد : لذا مناسب است كه رحمن دلالت بر رحمت كثيره كند كه بر مؤمن و كافر افاضه شده و آن رحمت عامّ است و در قرآن اكثرا در اين معنى به كار رفته . . .
و لذا مناسب است كه رحيم دلالت بر نعمت دائم و رحمت ثابت داشته باشد كه بر مؤمن افاضه مىشود چنان كه فرموده * ( « وَكانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً » ) * احزاب : 43 . . . و براى همين است كه گفتهاند : رحمن بر مؤمن و كافر عموميّت دارد و رحيم خاصّ مؤمن است . صدوق رحمه اللَّه در كتاب توحيد بعد از ذكر معناى رحمن فرموده :
رحمن براى جميع عالم و رحيم فقط براى مؤمنان است .
خلاصهء سخن آنكه : رحمن و رحيم هر دو از رحمت مشتقّاند و هر دو صيغهء مبالغه و يا رحمن صيغه مبالغه و رحيم صفت مشبهه است . ناگفته نماند اگر هر دو از رحمت باشند بهتر است رحمن را صيغهء مبالغه و رحيم را صفت مشبهه بگيريم تا تكرار لازم نيايد و نيز خيلى جالب است كه گفته شود رحمن دلالت بر كثرت و رحيم دلالت بر دوام دارد .
ناگفته نماند يكى از مختّصات « رحمن » آنست كه در قرآن هر جا كلمهء رحمن آمده مىشود بجاى آن « اللَّه » ذكر كرد و بالعكس بر خلاف نامهاى ديگر خدا . مثلا در جاى * ( « لا إِله إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ » ) * بقره :
163 . مىشود گفت « هو اللَّه الرّحيم » و بجاى * ( « وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ » ) * رعد :
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 73
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص٧٣