در دو آيه ى ديگر مانع از آن است ، زيرا اوّلى حاكى است كه آن نزد خداست و مكنون و محفوظ هم دلالت بر دوام و هميشگى دارند ، و رسول خدا ( ص ) هميشگى نيست و وفات يافته است ولى قرآن ، اكنون هم در كتاب مكنون و لوح محفوظ هست .
3 - معناى سوم امّ معظم شيئى و مركز آن است مثل امّ القرى كه بمكَّهء معظَّمه گفته شده * ( « لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَمَنْ حَوْلَها » ) * انعام : 92 * ( « أَوْحَيْنا إِلَيْكَ قُرْآناً عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَمَنْ حَوْلَها » ) * شورى : 7 مكَّه معظَّمه را از آنجهت امّ القرى گويند كه مركز آباديهاى حجاز بود مثل مراكز ممالك كنونى .
راغب و ديگران گفتهاند :
امّ القرى بودن مكَّه به جهت آنست كه زمين از زير آن گسترده شده .
بموجب روايات ، مكَّهء معظَّمه ، اوّلين محلّ منعقد شده و خشكيده از زمين است ، ولى تدبّر در قرآن نشان ميدهد كه امّ القرى بودن بدين تناسب نيست ، بلكه بمناسبت مركز بودن آنست .
زيرا در قرآن هست * ( « وَما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا » ) * قصص : 59 اين آيه ، ميگويد : ابتدا در مركز آباديها و شهرها ، رسولى بر انگيخته مىشود ، پس از آن دوران هلاكت آنها ميرسد ، بنا بر اين ، امّ القرى بودن مخصوص مكَّه نيست تا بگوئيم زمين از زير آن گسترده شده ، بلكه تمام آباديها و شهرها ، امّ ( مركز ) دارند .
* ( « وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُه فَأُمُّه هاوِيَةٌ » ) * قارعه : 9 و امّا هر كه ميزانهاى او سبك شده ، مسكن و قرارگاه او هاويه است ، طبرسى فرمايد : بجهنم از آن سبب امّ گفته شده كه آدمى در آن جاى ميگيرد چنان كه در كنار مادرش .
مىشود گفت : اين مثل * ( « مَأْواكُمُ النَّارُ » ) * است زيرا مأوى بمعنى جايگاه و محلَّى است كه آدمى در آن جاى ميگيرد .
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 116
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١١٦