با حركت به اين سو وحركت به آن سو متساوي است وهر دو طرف ، برايش امكان
دارد . واين اختيار حيوان ، يعنى ميل واراده حيوان است كه از آزادى مسير ،
استفاده كرده ويك سو را انتخاب مى كند .
يك قدم بالاتر ، عالم فعاليت انسان را مورد مطالعه قرار مى دهيم . در اينجا
آزادى را به حد اعلا كه ممكن است فرض شود ، مشاهده مى كنيم . حيوان هر چند
در حركات مخصوص حيواني خويش ، آزاد است و ( طبيعت ) مسير معين وخط
سير مشخصى براي حيوان تعيين نكرده . وميدان عمل وسيعى به حيوان داده است .
حيوان با أنواع مختلف حركات ، نسبت متساوي دارد وفقط اراده واختيار خود
حيوان است كه مسير را تعيين ومشخص مى كند ، ولى يك چيز هست وآن اينكه :
اراده واختيار حيوان محدود به أطاعت از تمايلات وغرايز حيواني است وهر چه
مورد تصويب وموافقت غرايز وتمايلات حيوان واقع شود ، اراده حيوان بي درنگ
عمل مى كند .
در وجود حيوان وانسان ، اراده بيشتر به قوه مجريه شبيه است واين قوه مجريه ،
در وجود حيوان ، تابع فرمان بلا شرط ومستبدانه غرايز وتمايلات است . ودر
حقيقت ، كشور در دست يك سلسله تمايلات وغرايز است وتحت هدايت
ورهبرى آن تمايلات ونيروى اجراى قوه مجريه است كه مناسبات وروابط اين كشور
با خارج ، رعايت مى شود ومبادلاتى صورت مى گيرد ودستگاه وجود حيوان اداره
مى شود .
در دستگاه وجود حيوان ، به صرف اينكه تصور مطلوبى كه موافق با يكى از
تمايلات است ، پديد آمد وموافقت وى با يكى از غرايز وتمايلات روشن شد ،
بي درنگ به حكم آن تمايل ، نيروى اراده درصدد اجرا بر مى آيد واجرا مى كند مگر
آنكه يك مانع خارجي پيدا شود ومانع اجرا گردد . پس حيوان در عين اينكه در
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — صفحة 56
مساهمون: محمد مهدي گرجيان
ص٥٦