مىخوانيم : وَكانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً آمِنِينَ : « آنها در دل كوهها خانههاى امن مىتراشيدند » نظير همين معنى در آيه 149 سوره شعراء نيز آمده ، و در آنجا تعبير به بيوتا فارهين شده كه دليل بر آن است آنها در اين خانهها به عيش و نوش و هوسرانى مىپرداختند .
بعضى گفتهاند قوم ثمود نخستين قومى بودند كه بريدن سنگها را از كوه و ايجاد خانههاى محكم در دل كوهها اقدام كردند .
« واد » كه در اصل « وادى » بوده ، و به معنى بستر رودخانه ، يا محل عبور سيلابها ، و گاه به معنى « دره » نيز آمده چرا كه سيلابها از دره هايى كه در كنار كوهها است مىگذرد .
و در اينجا مناسب معنى دوم يعنى درهها و كوهپايهها است زيرا با توجه به آيات ديگر قرآن كه در باره اين قوم سخن مىگويد و در بالا اشاره شد قوم ثمود خانههاى خود را در دامنه كوهها مىساختند ، به اين ترتيب كه سنگها را مىبريدند و در درون آنها خانههاى امنى ايجاد مىكردند ( 1 ) .
در حديثى آمده است كه پيغمبر اكرم ص در غزوه تبوك در مسير خود به شمال عربستان به وادى ثمود رسيد ، در حالى كه سوار بر اسب بود ، فرمود سرعت كنيد كه شما در سرزمين ملعون و نفرين شده اى هستيد ( 2 ) .
بدون شك قوم ثمود نيز در عصر خود تمدنى پيشرفته و شهرهايى آباد داشتند ، ولى باز در اينجا به اعداد و ارقامى برخورد مىكنيم كه مبالغه آميز يا افسانه به نظر مىرسد ، مثل اينكه جمعى از مفسران نوشتهاند كه آنها يكهزار و هفتصد شهر ساخته بودند كه همه آنها از سنگ بود !
هامش
( 1 ) « با » در « * ( جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِ ) * » ظاهرا معنى ظرفيت دارد .
( 2 ) « روح البيان » جلد 10 صفحه 425 .