در حديث ديگرى از امام صادق از پيامبر اسلام ص آمده است : « آخرين كسى را كه دستور داده مىشود به سوى دوزخ ببرند ناگهان به اطراف خود نگاه مىكند ، خداوند بزرگ دستور مىدهد او را برگردانيد ، او را بر مىگردانند ، خطاب مىكند :
چرا به اطراف خود نگاه كردى ؟ و در انتظار چه فرمانى بودى ؟ عرض مىكند :
پروردگارا ! من در باره تو اينچنين گمان نمىكردم ، مىفرمايد : چه گمان مىكردى ؟
عرض مىكند : گمانم اين بود كه گناهان مرا مىبخشى و مرا در بهشت خود جاى مىدهى ! خداوند مىفرمايد :
يا ملائكتى ! لا ، و عزتى و جلالى و آلايى و علوى و ارتفاع مكانى ، ما ظن بى عبدى هذا ساعة من خير قط ، و لو ظن بى ساعة من خير ما ودعته بالنار ، اجيزوا له كذبه و ادخلوه الجنة ! :
« اى فرشتگان من ! به عزت و جلال و نعمتها و مقام والايم سوگند ، اين بندهام هرگز گمان خير در باره من نبرده ، و اگر ساعتى گمان خير برده بود من او را به جهنم نمىفرستادم ، گرچه او دروغ مىگويد ولى با اينحال اظهار حسن ظن او را بپذيريد ، و او را به بهشت بريد ، سپس پيامبر ص فرمود : هيچ بنده اى نيست كه نسبت به خداوند متعال گمان خير ببرد مگر اينكه خدا نزد گمان وى خواهد بود ، و اين همان است كه مىفرمايد : ( * ( وَذلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ ) * . . . ) ( 1 ) .
2 - گواهان در دادگاه قيامت :
هنگامى كه مىگوئيم در جهان ديگر همه انسانها محاكمه مىشود ممكن است دادگاههايى را همچون دادگاههاى عالم دنيا تداعى كند ، كه هر كس با پرونده اى كوچك يا بزرگ با شاهدانى همچون شاهدان اين دادگاهها در برابر قضات حاضر مىشوند ، و سؤال و جوابى صورت مىگيرد ، و حكم نهايى صادر مىشود .
هامش
( 1 ) تفسير « على بن ابراهيم » ( طبق نقل نور الثقلين جلد 4 صفحه 544 ) .