راه ديگرى كه تعداد كمى از مفسران آن را انتخاب كردهاند اين است كه :
اربعة ايام ( چهار روز ) مربوط به آغاز خلقت نيست بلكه اشاره به فصول چهارگانه سال است كه مبدء پيدايش ارزاق و پرورش مواد غذايى انسانها و حيوانات است ( 1 ) .
ولى اين تفسير علاوه بر اينكه هماهنگى را در ميان جملههاى آيات فوق تامين نمىكند چرا كه در مورد خلقت زمين و آسمان « يوم » به معنى دوران آغاز پيدايش است ، طبق اين تفسير « يوم » در مورد خصوصيات زمين و مواد غذايى به معنى فصول سال مىباشد كه پيوسته تكرار مىگردد .
بعلاوه نتيجه آن اين است كه از شش روز آفرينش تنها از دو روز مربوط به خلقت زمين ، و دو روز مربوط به خلقت آسمانها ، بحث شده ، اما دو روز باقيمانده كه مربوط به خلقت موجوداتى است كه ميان زمين و آسمان قرار دارند ( ما بينهما ) سخنى به ميان نيامده است .
به هر حال تفسير اول از جهاتى مناسبتر به نظر مىرسد .
شايد نياز به تذكر نداشته باشد كه « روز » در آيات فوق هرگز به معنى روز معمولى نيست ، چرا كه قبل از آفرينش زمين و آسمان اصلا روز به اين معنى وجود نداشت ، بلكه منظور از آن دورانهاى آفرينش است كه گاه ميليونها يا ميلياردها سال به طول انجاميده .
توضيح اين معنى را به طور كامل در جلد ششم ( ذيل آيه 54 سوره اعراف ) صفحه 200 به بعد آوردهايم .
در اينجا دو نكته ديگر باقى مىماند كه بايد به آن توجه كرد :
نخست اينكه منظور از « بارك فيها » چيست ؟ ظاهر اين است كه اشاره به معادن و منابع زير زمينى و روى زمينى و درختان و نهرها و منابع آب است كه
هامش
( 1 ) حديثى به اين مضمون در تفسير على بن ابراهيم نيز آمده است .