به منزله مادر « به عنوان مقدمه ، ذكر شده است :
مىفرمايد : « پيامبر نسبت به مؤمنان از خود آنها اولى است » ( * ( النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ) * ) .
« و همسران او مادران مؤمنين محسوب مىشوند » ( * ( وَأَزْواجُه أُمَّهاتُهُمْ ) * ) .
با اينكه پيامبر ص به منزله پدر و همسران او بمنزله مادران مؤمنين هستند ، هيچگاه از آنها ارث نمىبرند ، چگونه مىتوان انتظار داشت كه پسر خواندهها وارث گردند .
سپس مىافزايد « خويشاوندان نسبت به يكديگر ، از مؤمنان و مهاجرين ، در آنچه خدا مقرر داشته است اولى هستند » ( * ( وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهاجِرِينَ ) * ) .
ولى با اينحال براى اينكه راه را به كلى به روى مسلمانان نبندد و بتوانند براى دوستان و كسانى كه مورد علاقه آنها هستند چيزى به ارث بگذارند - هر چند از طريق وصيت نسبت به ثلث مال باشد - در پايان آيه اضافه مىكند : « مگر اينكه بخواهيد نسبت به دوستانتان كار نيكى انجام دهيد » اين مانعى ندارد ( * ( إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلى أَوْلِيائِكُمْ مَعْرُوفاً ) * ) .
و در آخرين جمله براى تاكيد همه احكام گذشته ، يا حكم اخير ، مىفرمايد :
« اين حكم در كتاب الهى ( در لوح محفوظ يا در قرآن مجيد ) نوشته شده است » ( * ( كانَ ذلِكَ فِي الْكِتابِ مَسْطُوراً ) * ) .
اين بود خلاصه تفسير آيه فوق اكنون بايد به شرح هر يك از احكام چهار گانه اى كه در اين آيه آمده است بپردازيم :
الف - منظور از اولويت پيامبر نسبت به مؤمنان چيست ؟
قرآن در اين آيه اولويت پيامبر ص را نسبت به مسلمانان بطور مطلق
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠١