درون اين ذرات خاك اين نغمه را به گوش جان دريابد كه « گامى دو سه بر ، ما نه ، اشكى دو سه هم بفشان » ! ( 1 ) .
سپس براى اينكه حقيقت اين سخن آشكارتر گردد ، قرآن مىگويد : چه بسيارند كسانى كه ظاهرا چشم بينا و گوش شنوا دارند اما در واقع كوران و كرانند ، « چرا كه چشمهاى ظاهر نابينا نمىشود ، بلكه دلهايى كه در سينهها جاى دارد ، بينايى را از دست مىدهد » ( * ( فَإِنَّها لا تَعْمَى الأَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ ) * ) .
در حقيقت آنها كه چشم ظاهرى خويش را از دست مىدهند ، كور و نابينا نيستند و گاه روشندلانى هستند از همه آگاه تر ، نابينايان واقعى كسانى هستند كه چشم قلبشان كور شده و حقيقت را درك نمىكنند ! .
لذا در روايتى از پيامبر اسلام ص مىخوانيم
شر العمى ، عمى القلب :
« بدترين نابينايى نابينايى دل است » ! .
و اعمى العمى عمى القلب :
« نابينايىترين نابينايىها نابينايى دل است » ( 2 ) .
و در روايت ديگرى كه در كتاب « غوالى اللئالى » آمده ، مىخوانيم :
پيامبر ص فرمود :
اذا اراد اللَّه بعبد خيرا فتح عين قلبه فيشاهد بها ما كان غائبا عنه :
« هنگامى كه خدا بخواهد در حق بنده اى نيكى كند چشمان قلب او را مىگشايد تا چيزهايى را كه از او پنهان بود مشاهده كند » ( 3 ) .
اما اين سؤال كه چگونه نسبت درك حقايق به قلبها كه در سينهها قرار دارد داده شده است با اينكه مىدانيم قلب جز تلمبه اى براى گردش خون نيست ، در
هامش
( 1 ) در زمينه بررسى تاريخ گذشتگان از طريق جهانگردى و « سير در ارض » جلد سوم تفسير نمونه صفحه 101 به بعد ( ذيل آيه 137 سوره آل عمران ) بحث مشروحى داشتهايم .
( 2 ) نور الثقلين ج 3 ص 508 .
( 3 ) همان مدرك ص 509 .