( * ( وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّه رِزْقُها وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَمُسْتَوْدَعَها ) * ) .
« تمام اين حقائق با همه حدود و مرزهايش در كتاب مبين و لوح محفوظ علم خداوند ثبت است » ( * ( كُلٌّ فِي كِتابٍ مُبِينٍ ) * ) .
براى فهم معنى آيه به چند نكته بايد توجه كرد :
1 - گرچه « دابة » از ماده « دبيب » به معنى آهسته راه رفتن ، و قدمهاى كوتاه برداشتن است ، ولى از نظر مفهوم لغوى هر گونه جنبنده اى را شامل مىشود اما گاهى به خصوص اسب و يا هر حيوان سوارى اطلاق مىگردد ، و روشن است كه در آيه مورد بحث تمام موجودات زنده و همه جنبندگان را شامل است .
2 - « رزق » به معنى عطاء و بخشش مستمر است ، و از آنجا كه روزى الهى عطاى مستمر او به موجودات است به آن رزق گفته مىشود .
اين نكته نيز لازم به تذكر است كه مفهوم آن تنها در نيازهاى مادى خلاصه نمىشود بلكه هر گونه عطاى مادى و معنوى را شامل مىگردد ، لذا مىگوئيم : « اللهم ارزقنى علما تاما » : « خداوندا علم كامل به من روزى كن » و يا مىگوئيم : « اللهم ارزقنى الشهادة فى سبيلك » : « خداوندا شهادت در راهت را نصيب من بگردان » .
البته در آيه مورد بحث ممكن است نظر بيشتر روى ارزاق مادى بوده باشد ، هر چند اراده مفهوم عام نيز چندان بعيد نيست .
3 - « مستقر » در اصل به معنى « قرارگاه » است ، زيرا ريشه اين لغت از ماده « قر » ( بر وزن حر ) به معنى « سرما » ى شديد مىباشد كه انسان و موجودات زنده را خانه نشين مىكند ، به همين جهت به معنى سكون و توقف نيز آمده است .
« مستودع » و « وديعه » از يك ماده است ، و در اصل به معنى رها كردن چيزى است ، و از آنجا كه امور ناپايدار رها مىشوند ، و به حالت اول باز مىگردند ، به هر امر ناپايدار ، « مستودع » گفته مىشود ، وديعه را نيز به خاطر اينكه سرانجام
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 16
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦