و بدينترتيب « دكارت » اصل شك و ترديد را پس از آنكه فيلسوفى بهنام « مونتنى » به آن دعوت كرده بود به سبك يك قاعده علمى بنياد نهاد !
سپس اين اصل بهوسيله متفكر فرانسوى « بايل » تقويت شد كه حماسهاى بر ضد تعصب برانگيخته بود و از گذشت و همزيستى هوادارى مىكرد و با كمال شدت و نيرو نسبت به آن رجال لاهوتى ! كه آزادگان را در فشار قرار داده بودند ، اعتراض مىنمود و ما اگر با « قاموس » وى آشنايى يابيم ، اين حماسه سركش او را درك خواهيم كرد ، چنان كه روش تلخ و نيشدار او را در جنگ با تعصب ، خواهيم يافت . و اگر سخنى راست درباره اين مرد بگوييم ، بايد گفت : او از بزرگترين پرچمداران آزادى است ، چنان كه از بزرگترين پيشروان مسلك « عقلانى » است كه فقط براى همزيستى كوشيدند و پيروز شدند و به آزادى عقيده و انديشه دعوت كردند .
« و اگر لازم باشد كه ما روش و نهضت عقلانى در اروپاى جديد را مديون گروهى از متفكرانى نظير دكارت و امثال او بدانيم ، « پير بايل » هم يكى از آنان است . منتقد معروف فرانسوى « برونيتر » درباره او
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (فارسى) — Page 710
Contributors: جورج جرداق
P.710