فوت نجاشى نيز حتما الحاقى است .
در هر حال ، مسلم است كه نجاشى در عرض شيخ در بغداد مىزيسته و مسلما در بين أهل علم اعم از شيعه و سني به وثاقت و صدق گفتار معروف بوده و علماى متأخر ، وى را يكى از مشايخ اجازه شمرده اند و عده اى به تقدم وى در رجال بر شيخ تصريح كرده اند [ 1 ] . اما از رابطه و كيفيت مراودهء وى با شيخ چيزى نميدانيم .
نجاشى ، مكنى به ابى الحسين يا ابى العباس و يا ابى الخير و معروف به « ابن الكوفي » بوده و در ماه صفر 372 ظاهرا در « بغداد » متولد و در جمادى الأولى بسال 450 پس از 78 سال عمر در مطيرآباد ( يكى از قراء اطراف سامرا ) از دنيا رفته است « 78 » و شايد علت انتقال وى از بغداد به آن ناحيه مشاجرات و جنگهاى شيعه و سنى و انتقال قدرت از « آل بويه » به « سلجوقيان » بوده باشد : همان چيزى كه باعث هجرت شيخ طوسى از بغداد به نجف به شرحى كه خواهيم گفت گرديد . وى بجز رجال ، چند كتاب ديگر به نام كتاب الجمعة و ما ورد فيها من الأعمال ، كتاب الكوفة و ما فيها من الآثار و الفضائل ، أنساب بني نصر بن قعين و أيامهم و أشعارهم ، كتاب مختصر الأنواء و مواضع النجوم التي سمتها العرب تأليف كرده و از نام سه كتاب أخير تخصص وى در علم أنساب و تاريخ عرب و « كوفه » به دست مىآيد .
آشوب بغداد و هجرت شيخ به نجف
با سير اجمالى در تاريخ بغداد در نيمهء اول قرن پنجم هنگام اقامت شيخ در آن شهر ،
هامش
[ 1 ] - علامه بحر العلوم در « فوائد الرجاليه » بتفصيل در اين باره بحث كرده و در پايان ، به شش علت نجاشى را بر شيخ طوسى مقدم دانسته :
اينكه شيخ ، دو كتاب رجال و فهرست خود را پيش از رجال نجاشى نوشته .
2 - كثرت مشاغل و تنوع علوم شيخ بر خلاف نجاشى كه در اين علم متخصص بوده است .
2 - فضيلت وى بر شيخ در علوم تاريخ و سير و انساب .
4 - اينكه وى خود از اهل كوفه بوده و از كوفيون بسيار روايت كرده است .
5 - درك صحبت و ملازمت شيخ جليل عارف به اين فن أحمد بن الحسين الغضائري .
6 - تقدم زمان نجاشى و وسعت طرق او و درك وى بسيارى از اساتيد فن رجال را كه شيخ آنان را درك نكرده است : مانند احمد بن على بن نوح سيرافى و احمد بن محمد بن الجندي و ابى الفرج محمد بن على الكاتب و ديگران . رك : روضات الجنات ص 18 .
« 78 » - روضات الجنات ص 17 و 18 و خلاصه ص 21