مقدمهاى براى بيان قدرت فوق العادهء جلال الدين مولوى در تشبيه و تمثيل و تنظير و تجسيم
پيش از ورود به توضيح قدرت جلال الدين در امور چهارگانهء فوق مقدمهاى را متذكر مىشويم : اگر مجموع شخصيت روانى جلال الدين مولوى را به واحدهاى مظاهر نبوغ او تحليل كنيم ، به موضوعات متنوعى خواهيم رسيد كه مجموع آنها در كمترين اشخاص ديده مىشود ، هر يك يا چند واحد از آن موضوعات را مىتوان در بعضى از نوابغ مشاهده كرد ، بجز قدرت جلال الدين در تشبيه و تمثيل و تنظير و تجسيم كه يا واقعا جلال الدين را بىنظير نشان مىدهد ، يا در افراد بسيار كم نظير ديده مىشود . به توضيح اين كه :
1 - اگر چه اطلاعات جلال الدين در ابيات عرب بسيار خوبست ، ولى مطلع تر از او در تاريخ ادبيات عرب كم نيست ، مسلماً در شعراى مولدين ( پس از ظهور اسلام ) ، متنبى ، مهيار ديلمى ، سيد رضى ، ابو العلاء معرى ، ابو تمام ، بحترى ، فرزدق ، اخطل ، جرير ، ابو نواس ، ابو العتاهية و كميت اسدى و از مخضرمين ( شعرايى كه هم پيش از اسلام را درك كردهاند و هم پس از اسلام را ) لبيد بن ربيعهء عامرى و حسان بن ثابت . حتى افرادى از مطلعين و پيش تازان غير عرب در ادبيات عرب وجود دارند كه آشنايى و روش ادبى عربى آنان بالاتر از جلال الدين مىباشد ، مانند :
طغرايى و فيروز آبادى . . . اين نكته را هم فراموش نمىكنيم كه جلال الدين هرگز روش ادبى حرفهاى را هدف گيرى نكرده بوده است تا مقايسهء جلال الدين با ادباى فوق الذكر در ادبيات