به آنچه ابتدا ذكر شده احوط است بلكه احوط از آن اكتفا به نعلين و چكمه است ،
و خشك بودن زمين ( 1 ) و طهارت آن و رطوبت داشتن ماسح از نعلين و قدم و امثال
آن شرط نيست هر چند احوط است .
( مسأله 72 ) : استحاله عبارت است از تبديل شدن حقيقت نجس يا
متنجس به چيز ديگرى كه نجس نباشد و نيز صورت نوعيت نجس يا متنجس به
صورت نوعيت چيز ديگر كه از نجاسات نباشد ، و اما تبديل اوصاف يا متفرق
شدن اجزا ، اعتبارى ندارد ، و باعث پاك شدن نمى شود ، و استحاله انواع بسيارى
دارد از قبيل خاكستر شدن يا كرم شدن عذره و مانند آن ، و اما در ذغالى
كه از چوب نجس حاصل شود احوط اجتناب است و همچنين است در خزف
( سفال ) ، هرگاه گل آن نجس باشد بنابر اقوى ( 2 ) ، و همچنين است استحاله
نمك شدن سگ و بول شدن آب نجس براى حيوان مأكول اللحم ، و همچنين استحاله
شير يا پشگل شدن يا رجيع ( فضله پرندگان ) شدن غذاى نجس از هر چيزى
كه باشد و نيز استحاله شيئ نجس يا متنجس به بخار ، هرگاه علم به بالا رفتن
هامش
( 1 ) شيخ انصارى - محمد باقر شيرازى : احوط بلكه اقوى ( * 1 ) اعتبار خشك بودن
و طهارت زمين است .
محمد كاظم طباطبائى : احوط بلكه اقوى اعتبار طهارت زمين و خشك بودن
آن است عرفا .
( 2 ) شيخ انصارى - محمد كاظم طباطبائى - محمد باقر شيرازى : يعنى اقوى
اجتناب است .
( * 1 ) محقق خراسانى : در اقوائيت محل تأمل است .