2 - آيات بزرگ الهى
منظور اينست آيا اين مردم در انتظار دارند كه آيات بزرگ خدا بر آنان فرود آيد و براى بيان عظمت آن آيات ، آمدن آنها تعبير به آمدن خدا شده است مثل اينكه ميگويند امير وارد شهر شد و منظور وارد شدن لشكر است . براى بيان هول و هراسى كه مردم را فرا ميگيرد تعبير به « غمام » شد چه ، نگرانيها و ترس همچون ابر بر مردم سايه ميافكند مانند آيه كريمه « وَ إِذا غَشِيَهُمْ مَوْجٌ كَالظُّلَلِ » « 1 » ( وقتى كه موجى مانند كوهها آنان را فرا گرفت ) .
2 - خدا به آنچه وعده داده عمل مىكند
زجاج ميگويد : معناى اين جمله اينست كه خداوند به آنچه وعده داده از عذاب و حساب عمل مىكند و ميدهد مانند آيه كريمه : « فَأَتاهُمُ اللَّهُ مِنْ حَيْثُ لَمْ يَحْتَسِبُوا » « 2 » ( عذاب خدا از آنجا كه حساب نميكردند به آنها رسيد » يعنى خذلان و خوارى و عذاب را براى آنان آورد اين اقوال همه بهم نزديكاند و معناى همه يكى است و همه به اين مضمون برميگردند : آيا اينان انتظار قيامت را دارند ؟ و اين استفهام انكارى است كه منظور نفى و انكار است و مراد اينست كه اينان به انتظار اين روز نيستند مانند آيه كريمه : « هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ » « 3 » ( مگر جز اين انتظار دارند كه فرشتگان سوى ايشان بيايند يا فرمان پروردگارت بيايد ) . گاهى نسبت به آمدن به چيزى داده مىشود كه بى روح است و آمد و رفت ندارد