مگر مواردى كه با دليل استثناء شده باشد .
وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ . . .
- ( تجاوز نكنيد كه خدا تجاوزكاران را دوست نميدارد ) .
در بيان اين آيه دو وجه گفته شده است :
1 - فقط با كسانى كه مأمور به جنگ با آنها شدهايد نبرد كنيد و بجنگ ديگران نرويد .
2 - با كسانى كه با شما سر جنگ دارند بجنگيد و از اين مورد تجاوز نكنيد و با كسانى كه با شما كارى ندارند نجنگيد .
خدا تجاوزكاران را دوست ندارد و معناى دوست نداشتن اين نوع مدار و بيان غضب خدا و نكوهش مردم است و ما قبلًا معناى دوستى خدا را بيان كرديم .
آيا اين حكم نسخ شد ؟
بعضى گفتهاند كه اين آيه نسخ شده با آيه كريمه
« فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ . . .
« كه دستور جنگ با مشركان را مطلقاً ميدهد .
ولى از ابن عباس و مجاهد نقل شده است كه اين آيه نسخ شد زيرا از اول منظور ، عدم تعرّض نسبت بزنان و كودكان و جنگ با خصوص مردان بوده است و اين حكم همچنين باقى است .
و از ائمه عليهم السلام نقل شده است كه فرمودند اين آيه نسخ كرد آيهء ديگرى را كه ميفرمايد ،
« كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ »
« 1 » از كشتن مشركان دست برداشته نماز را به پا داريد .
و همچنين آيه كريمه :
« وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ »
( هر كجا آنها را يافتيد بكشيد آنها را ) نسخ كرد آيه ديگرى كه فرمود :
« وَ لا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ دَعْ أَذاهُمْ
« 2 » » از كفار و منافقان پيروى مكن و دست از تعرض آنها بردار .
هامش
( 1 ) آيه 77 از سورهء نساء .
( 2 ) آيه 48 از سورهء احزاب .