قول دوّم - بيشتر مفسّران چون ابن عباس و حسن و جبائى و ابو مسلم و ديگران ميگويند مراد از اين ايّام معلوم همان ماه رمضان است چيزى كه هست خداوند در آيه قبل : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » بطور سر بسته فرمود روزه واجب است و در اين آيه بيان مىكند كه آن روزه ، در روزهاى معينى مىباشد سپس در آيه بعد ( شهر رمضان ) توضيح ميدهد كه آن روزهاى معيّن ماه رمضان است . قاضى ميگويد چون دليلى بر نسخ در دست نيست از اين جهت احتمال دوم در مورد ( ايّام ) بهتر است كه مستلزم نسخ نيست . ( فَمَنْ كانَ مِنْكُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ » . هر كسى از شما مريض و يا مسافر باشد پس روزهايى ديگر . در اين آيه كلمهء : « عَلى سَفَرٍ » كه ظرف مىباشد بر كلمهء « مريضاً » كه اسم است و از جنبهء ادبى ميگويند عطف ظرف بر اسم جايز نيست بنا بر اين گفته مىشود كلمهء « على سفر » نيز كه ظرف است باسم تأويل مىشود كه « مسافر » باشد و معنايش چنين است كه هر كس مريض يا مسافر باشد . . . اين آيه دلالت مىكند كه روزه شخص مسافر و مريض درست نيست و بايد بخورند زيرا خداوند به مجرد سفر و مرض ، قضاى روزه آنان را واجب كرده است . بعضى تصوّر كردهاند كه در آيه چنين تقدير شده است كه « فانظر » يعنى روزهاش را خورده باشد بر او قضاى روزه لازم است ولى اين تقدير بر خلاف ظاهر آيه است و عدّه زيادى از صحابه قائل بوجوب افطار در سفر شدهاند و همين نظريه از پيشوايان ما نيز نقل شده است . و نقل شده مردى كه در سفر روزه گرفته بود عمر به او دستور داد كه روزهاش را دوباره بگيرد . و يوسف بن حكم ميگويد از عمر سؤال كردم از حكم روزه در مسافرت ؟ او جواب داد اگر تو به كسى صدقهاى بدهى و او آن را به تو برگرداند آيا تو خشمگين نمىشوى ! افطار روزه در سفر هم صدقهاى است كه خداوند بشما داده است . و عبد الرحمن بن عوف از پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله نقل كرده كه حضرت فرمود :
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲ — صفحه 203
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۲۰۳