شرح لغات :
كلوا : بخوريد .
حلال : جائز .
طيّب : خالص از عوامل ناگوارى ، پاكيزه .
خطوه : گام و جمع خُطُوات است خُطُوات شيطان يعنى آثار آن .
شأن نزول
ابن عبّاس ميگويد : « اين آيه دربارهء ثقيف و خزاعه و بنى عامر بن صعصعه و بنى مدلج هنگامى كه قسمتى از زراعت و چهارپايان خود را بعنوان « بحيره و سائبه و وصيله « 1 » » بر خود حرام كردند نازل گرديد و خداوند بوسيلهء اين آيه آنها را از اين عمل نهى كرد » .
تفسير
خداوند پس از اينكه توحيد و اهل آن و شرك و مشركين را ذكر كرد ، نعمتها و احسانهايى كه نسبت بهر دو گروه اعطا كرده است خاطر نشان ساخت و آنان را از پيروى شيطان كه موجب كفران نعمتها است نيز نهى كرد و فرمود :
يا أَيُّهَا النَّاسُ . . .
- اين خطاب عموميت دارد و شامل همهء افراد بشر مىگردد يعنى اى مردم !
كُلُوا . . .
- اين لفظ امر است ولى معناى آن اباحه است يعنى جائز و مباح است كه بخوريد .
مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً . . .
- پس از اينكه خداوند تناول كردن را مباح گردانيد ببيان اينكه آن خوردنى بايد داراى چه وصفى باشد پرداخت چون در ميان خوردنيها حلال و حرام هر دو وجود دارد و حرام موجب هلاكت و حلال باعث نيرومندى بر انجام عبادت است و در صورتى غذاى انسان حلال خواهد بود كه جز محرّمات ذاتى نباشد و حقّ غير بر آن تعلّق نگرفته باشد و « طيّب » را بعضى به معناى حلال
هامش
( 1 ) تفصيل اين موضوع در ضمن تفسير آيهء 103 سورهء مائده ذكر گرديده است .