اختلاف ليل و نهار : از مادّهء خَلَف باعتبار اينكه هر يك از شب و روز جانشين ديگرى ميگردد مأخوذ است ولى بعضى اختلاف را به معناى تفاوت و تباين آنها گرفتهاند چون نور و ظلمت با هم تباين دارند .
ليل : شب واحد آن ليله مثل تمر و تمره است .
نهار : روز .
فلك : كشتى بر مفرد و جمع هر دو اطلاق مىشود .
بحر : دريا .
احيا : زنده كرد .
بثّ : پراكنده كرد .
تصريف : گرداندن .
سحاب : ابر
تفسير
پس از اينكه خداوند در جواب سؤالى كه از طرف كفّار در زمينهء اوصاف خداوند صورت گرفت ، گفت خداى شما يكى است آنها براى اين مطلب دليل خواستند لذا به منظور ذكر دليل فرمود :
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . . .
- در ايجاد آسمانها و زمين كه بنحو ابتكار و اختراع صورت گرفته است .
وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ . . .
- آمد و رفت منظم شب و روز كه هر يك از آنها جايگزين ديگرى مىشود و اختلافى كه با هم از لحاظ روشنى و تاريكى و طولانى و كوتاه بودن دارند .
وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ . . .
- كشتىهايى كه كالاهاى مورد احتياج را از يك نقطه بنقطهء ديگر حمل مىكنند .
بِما يَنْفَعُ النَّاسَ . . .
- علّت اينكه منفعت را تذكر داد با اينكه گاهى وسيلهء ضرر نيز واقع ميشوند اين است كه كلام در بيان ذكر نعمتها است بعلاوه هر كس