تفسير :
اين آيه نيز مربوط بامر قبله است
وَ لِكُلٍّ وِجْهَةٌ . . .
- در معناى اين جمله چهار قول است :
1 - مجاهد و بيشتر مفسرين ميگويند مراد اين است براى هر ملّتى از يهود و نصارى قبلهاى است » .
2 - حسن ميگويد : « منظور اين است كه براى هر پيغمبر و صاحب ملّتى طريقهاى است و آن » « اسلام » است هر چند احكام آن بر حسب شرايع و اديان مختلف فرق مىكند ولى اصل طريقهء هر پيغمبر « دين اسلام » است اين جمله مثل آنست كه فرمود :
« لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً
« 1 » كه منظور شرايع پيغمبران است » .
3 - قتاده ميگويد : « مقصود اين است كه براى هر يك از ملل مسلمان و اهل كتاب قبلهء مخصوصى است كه قبلهء آنها بيت المقدس « 2 » و قبلهء مسلمانان كعبه است » .
4 - جبائى گفته است : « مراد اين است كه براى هر طائفهاى از مسلمانان جهتى است در استقبال كعبه كه به آن جهت توجّه ميكنند عدّهاى از پشت سر خانه كعبه و عدهاى از روبرو طايفهاى از طرف راست و جمعى از طرف چپ هر يك جهت مخصوصى را مورد توجّه و استقبال خود قرار ميدهند » .
هُوَ مُوَلِّيها . . .
- خدا آن ملل و طوايف را به آن جهت برگردانده است يعنى امر فرموده است كه به آن جهت در نماز خود توجه كنند و دليل اين موضوع ، گفتار خداوند است كه فرمود :
« فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها »
« 3 » يعنى ترا بسوى قبلهاى كه آن را دوست ميدارى برميگردانم .
بعضى گفتهاند : « مراد اين است : كه الكل مول لوجهة وجهه او نفسه يعنى
هامش
( 1 ) آيه 48 سورهء مائده يعنى ما بر هر قومى شريعت و طريقهاى مقرّر داشتيم .
( 2 ) اين مطلب با آنچه قبلا گفته شد كه قبلهء نصارى محل تولّد حضرت عيسى عليه السّلام است منافات دارد .
( 3 ) در آيه 144 سوره بقره