طبقات مفسرين :
اولين كسى كه از شاگردان اسلام در بارهء معانى قرآن سخن گفت و داناترين آنان به اين كتاب آسمانى بود همانا على بن ابى طالب ( ع ) است .
ابن مسعود ميگويد : قرآن بر هفت حرف نازل شد و نيست حرفى جز اينكه ظاهر و باطن دارد و علم ظاهر و باطن قرآن نزد على عليه السلام بود .
دوّمين مفسّر عبد اللَّه بن عباس است كه او ترجمان قرآن و وارث دو سوّم از علوم رسول اكرم است و رسول اكرم برايش دعا كرد و گفت : خدايا او را در دين فهيم و فقيه گردان و به او علم بتأويل عنايت فرما .
از ابن عباس روايات فراوانى در بارهء تفسير نقل شده كه ميتوان گفت نيمى از احاديث تفسير از او است .
سوّمين مفسّر عبد اللَّه بن مسعود است كه مقامى ارجمند بين مفسّرين دارد و پس از ابن عباس بيشتر روايات تفسير از او است .
ابىّ بن كعب نيز يكى از چهار نفرى است كه در عهد رسول اكرم قرآن را جمع آورى و همو مقدّم قراء است .
غير از اين چهار نفر افراد ديگرى از صحابهء رسول اكرم بودند كه در تفسير مطلبى بيان كردهاند ولى آنچه از آنان نقل شده كم است .
مفسّر از تابعين « 1 » كسانى كه از تابعين در تفسير قرآن وارد بودند و شهرت فراوانى در اين زمينه كسب كردند در درجه اوّل :
علىّ بن ابى طلحه شاگرد ابن عباس ، قيس بن مسلم كوفى ، مجاهد بن جبر مكى ، قتادة بن دعامه و اسماعيل بن عبد الرحمن كوفى و عكرمه و پس از آنها طاوس بن كيسان يمانى . كه ابن تيميه او را داناترين مردم در تفسير ميداند و عطاء بن ابى رياح مكّي و جابر بن يزيد جعفى و محمّد بن سائب كلبى كه علامه زمانش بود و حسن
هامش
( 1 ) مسلمانانى كه عهد رسول اكرم را درك نكردهاند به آنان تابعين ميگويند .