اجزاى زمين
11 - آگاه باش - و خدا تو را راهنمايى كناد - كه زمين به هفت جزء تقسيم مىشود :
جزء يكم : سرزمين چين و هند و سند .
جزء دوم : سرزمين يمن و درياى سرخ ( قلزم ) و مصر تا آغاز سرزمين شام و مناطق آن .
جزء سوم : سرزمين عراق .
جزء چهارم : فلسطين و نواحى آن .
جزء پنجم : شام و مناطق آن .
جزء ششم : سرزمين مغرب و مناطق آن .
جزء هفتم : سرزمين سياهان و مناطق آن . « 1 »
12 - از آنجا كه مساحت زمين بيست و چهار هزار فرسخ و محيط آن بيست و هفت هزار ميل است ، لازم مىآيد كه قطر دايره به نزديكترين تقريب سه هزار فرسخ باشد . اين قطر وسيعترين جاى زمين و همان خط استواست كه از وسط مشرق تا وسط مغرب مىگذرد ، يعنى از محل طلوع ستارهء نطح « 2 » كه ابتداى برج حمل است تا ابتداى ستارگان غفر « 3 » كه ابتداى برج
هامش
( 1 ) . اين تقسيمى را كه زهرى در كتابش ارائه داده ، نه مانند روش يونانيان يعنى تقسيم جهان بر اساس چهار جهت شمال ، جنوب ، شرق و غرب است كه پيروان مكتب عراقى در آثارشان لحاظ كردهاند و نه بر روش هفت اقليم ايرانى كه پيروان مكتب بلخى و بعضى از پيروان مكتب عراقى بدان متمسك شدهاند ( ر . ك : جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ، ج 1 ، صص 27 - 39 ) .
بنابراين زهرى از روشى استفاده كرده كه هيچيك از جغرافيادانان مسلمان بدان اشاره نكردهاند ، و اين تقسيم وى اشكالات فراوانى را در كتاب به وجود آورده كه در مقدمه به بعضى از آنها اشاره خواهد شد .
( 3 ) . نام منزلى است از منازل ماه . سه ستارهء روشن ( كوچك ) است بر اثر سماك بر طرف دامن عذرا بر يك خط معوج ، حدبهء آن در جهت شمال و جنوب ، آن را ماه كسف كند ( ر . ك : لغتنامهء دهخدا ، ( علىآباد - قورثا ) ، ج 11 ، ص 16752 ) .
( 2 ) . نطح و ناطح دو ستاره است از منازل قمر به برج حمل كه هر دو شاخ وىاند ( ر . ك : لغتنامهء