باب چهاردهم سرزمينهايى كه احكامى متفاوت دارند
سرزمينهاى اسلامى بر سه گونه است : حرم ، حجاز ، و آنچه جز اين دو منطقه است .
[ حرم ]
حرم عبارت است از مكه و سرزمينهاى پيرامونى آن ؛ يعنى اراضى ميان نشانههاى حرم تا شهر مكه . خداوند در كتاب خود با دو نام از اين شهر ياد كرده است : مكه و بكه ، خداوند - عز و جل - در آيه زير از مكه نام برده است :
هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ
« 1 » .
واژهء « مكه » برگرفته است از اين سخن تازيان كه گويند : « تمككت المخ من العظم » ؛ يعنى مغز استخوان را از آن بيرون كشيدم . اين اقتباس ، چنانكه اصمعى نقل كرده ، از آن روى است كه اين شهر ، بدكار را از خويش بازمىدارد و او را بيرون مىراند . اصمعى به گواه اين معنا بيتى از يك رجز را آورده است كه مىگويد :
يا مكة الفاجر مكىّ مكا * و لا تمكّى مذحجا و عكّا
« 2 »
هامش
( 1 ) . فتح / 24 : اوست كه در مكه ، و پس از آنكه شما را بر آنان چيرگى داد ، دست ايشان را از شما و دست شما را از ايشان بازداشت ، و خداوند به آنچه مىكنيد بيناست .
( 2 ) - اى مكه ، بدكار را از خود بران ، و مذحج و عك را از خويش مران .
بيت و همچنين اين بحث را بنگريد در : ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 5 ، ص 182 ؛ فاكهى ، اخبار مكه ، ج 2 ، ص 282 - م .