بزرگ برفروزد و سپس بنگرد به چهسان گونههايى از آفريدگان و حشرهها و پروانهها بر گرد آن جمع مىشوند . او صورتهايى خواهد ديد و با آفريدههايى آشنايى خواهد يافت كه هيچ گمان نمىبرده خداوند چيزى از آنها در اين جهان آفريده باشد . خداوند مىفرمايد : وَ يَخْلُقُ ما لا تَعْلَمُونَ . پس آنكه مىخواهد اين مفهوم را بداند در آنچه خداوند ياد كرده است بنگرد . دعبل « 1 » در كتاب الشعراء آورده است كه بر كهندژى در مرو دست يافتند و آنجا دو دندان يافتند كه هركدام دو من وزن داشت . آنها را نزد عبد اللّه بن مبارك آوردند . او شگفتى كرد و گفت « 2 » :
اصمعى گفته است : بشار بن برد مىگفت : در زمين نكوتر از انسان نيست . چون از او مىپرسيدند چگونه ، پاسخ مىداد : شنيدهام كه خداوند مىفرمايد : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ . « 4 » از آنجا كه اين سخن به ظاهرسازان ، خردهگيران و مخالفان نيز مىرسد و آنان هيچ كدام به دروغ خواندنش با آن معارضه نمىكنند ، دانستم كه نمىتواند بدين اطلاق و عموميت گفته شده باشد مگر اينكه حقيقت نيز اينگونه باشد . كسى ديگر غير از اصمعى گفته است : روزى بشار ، كه كور مادرزاد بود ، پس از سكوتى طولانى و نفسى ژرف گفت : بارى ، به خداوند سوگند من بر آنچه از ديدن اين جهان از آن بىبهرهام حسرت نمىخورم مگر بر دو چيز . پرسيدند : اى ابو معاذ ، آنها كدامند ؟ گفت : انسان و آسمان . گفتند : چرا ؟ گفت : زيرا خداوند مىفرمايد : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ « 5 » و