باب بيست و سوم فنونى گوناگون
فصل [ 1 ] : گشايش پس از گرفتارى
تكيهگاه سخن در اين باب كلام خداوند است كه فرمود : سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً « 1 » و فرمود : فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً « 2 » . از على عليه السّلام و ابن عباس روايت شده كه گفتهاند : يك سختى بر دو آسانى چيرگى نمىيابد و مقصودشان از اين گفته سخن خداوند است كه فرمود : فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً * إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً « 3 » . در اين آيهها « عسر » نخست همان دوم است ، ولى « يسر » دوم گشايشى است جدا از گشايش نخست ؛ چه واژهء « عسر » معرفه آمده و معرفه چون تكرار شود ، منظور همان يادشدهء نخست است ، در حالى كه « يسر » نكره آمده و از ديگرسوى چون نامى نكره تكرار شود چيزى جز آن يادشدهء نخست است . اين شيوهء سخن تازيان است كه چون نامى را يكبار نكره آورند و ديگربار بخواهند از همان سخن گويند آن را با « ال تعريف » همراه مىسازند و براى نمونه مىگويند : « جاءنى رجل » و سپس مىگويند : « جاءنى الرجل » ، و در چنين جايى اين