باب نوزدهم ضرب المثل
فصل [ 1 ] : جايگاه ضرب المثلها
يكى از حكيمان گفته است : ضرب المثلها چراغهاى هر سخن و آرايههاى هر كلام هستند و گونههاى آنها خود حكمتند . از اينروى خداوند فرموده است : وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ « 1 » و كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ . « 2 » ابن مقفع گفته است : اگر سخنى ضرب المثل شود خواست را بهتر بنماياند ، در قاعدهمندى روشنتر باشد ، استوارتر در گوش نشيند و همهء فنون سخن را كاملتر در بر گيرد . ديگرى گفته است : در مثلها چهار چيز در بر هم مىآيند كه جز در آن جمع نشوند : ايجاز در الفاظ ، رساندن درست معانى ، نكويى تشبيه و خوبى كنايه . بنابراين ، ضرب المثل را بايد روحرسايى سخن دانست . اين اوج بلاغت است . خداوند فرموده است : وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِي هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ « 3 » ، وَ تَبَيَّنَ لَكُمْ كَيْفَ فَعَلْنا بِهِمْ وَ ضَرَبْنا لَكُمُ الْأَمْثالَ « 4 » ، وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ « 5 » . خداوند در اين آيه كسانى را كه