فصل [ 2 ] : سخنان نغز تازيان بياباننشين
اصمعى از ابن عمرو بن علاء نقل كرده كه گفته است : با آهنگ حج روانه مكه شدم . در سرايى بار گشوديم . ناگاه عربى باديهنشين را ديديم كه همراه كنيزكى سياه با كاغذ و دوات پيش آمد و پرسيد : آيا در ميان شما كسى هست كه نوشتن تواند ؟ گفتم : آرى . گفت : بنويس : اين پيمانى است كه به موجب آن فلانى كنيز خود فلانى را براى خشنودى خداوند و براى گذر كردن از آن گردنهء سخت آزاد كرد ؛ خداى را بر تو و بر آن زن سپاس و منت است . سپس اين آيات را خواند : فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ * فَكُّ رَقَبَةٍ . « 1 » اصمعى گويد : من اين ماجرا را با هارون در ميان نهادم و او هزار برده را آزاد كرد . در حضور عربى باديهنشين چنين خواندند : فَإِنْ زَلَلْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْكُمُ الْبَيِّناتُ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غفور رحيم . « 2 » گفت : اين قرآن نيست - و پذيرش آن بر وى گران آمد . پس قرآنى خواست و در آن چنين ديد : فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ « 3 » . گفت : اكنون اين قرآن است . گفتند : از كجا بدين نكته پىبردى ؟ گفت : مىدانستم كه حكيم نمىتواند تهديد كند و پس از آن بگويد او غفور و رحيم است . عربى را ديدند كه در روز ماه رمضان ميوهاى مىخورد . سبب را از او پرسيدند . گفت : شنيدم كه خداوند فرموده است : كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ « 4 » . ترسيدم پيش از فرارسيدن شب بميرم و نافرمان باشم . از عربى پرسيدند : سرايت كجاست ؟ گفت : خيمه خود مىگيرم « شب را ، آنگاه كه پشت گرداند و صبح را آنگاه كه دميدن گيرد » . « 5 »