بر عاد ، ثمود و مدين ) كلمهء « بعد » نقيض « قرب » است ، خواه در معنى حقيقى و خواه در معنى مجازى آن ، امّا در مدلول كلمهء سحق ويژگى معنايى ساييده شدن و از هم پاشيدن منظور شده است ، مأخوذ از اصل معنى اين كلمه در « تفتيت » ( پاشيدن ) آنچه آرد شده و ساييده شده است ؛ و از همين مادّه است كه به لباس ساييده شده و كهنه « سحق » گفته شده است .
در مدلول كلمهء « سحق » علاوه بر بعد و دورى ويرانى و هلاكت و طرد شدن از رحمت خداوند نيز منظور شده است . ]
104 - غرور :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« إِلَّا فِي غُرُورٍ »
.
ابن عباس گفت : « فى باطل » ( در باطل ) . چون نافع از او پرسيد : آيا عرب با اين تفسير آشناست ، گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر حسان را كه مىگويد :
تمنّتك الأمانى من بعيد * و قول الكفر يرجع فى غرور
يعنى : آرزوها تو را از دور به سوى خود كشيده است ، و سخن كفر به باطل بر مىگردد .
[ اين كلمه در آيهء ملك / 20 آمده است :
« أَمَّنْ هذَا الَّذِي هُوَ جُنْدٌ لَكُمْ يَنْصُرُكُمْ مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ إِنِ الْكافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ »
. يعنى :
كيست آن كه سپاه شماست و شما را در برابر خداوند يارى مىدهد ؟ كافران جز در باطل نيستند .
همچنين است آيات ذيل :
اعراف / 22 ، درباره شيطان و آدم و همسر او :
« فَدَلَّاهُما بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُما سَوْآتُهُما »
« آنان را به گمراهى و باطل رهنمون گشت و چون آن درخت را مزه كردند زشتيهاى آنان برايشان آشكار شد » ؛ نساء / 120 و اسراء / 64 :
« وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً »
« شيطان جز وعدهء باطل به آنان نمىدهد ؛ فاطر / 40 :
« بَلْ إِنْ يَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً إِلَّا غُرُوراً »
« بلكه ستمگران همديگر را جز وعده باطل نمىدهند » ؛ انعام / 112 :
« زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً »
« سخنى آراسته و باطل » ؛