هر قطعهاى از آن بر مقدارى مبيّن ، و فرضى معيّن ، و ميزانى مقوّم ، و وردى مقسّم ، بىتفاوت زيادت و نقصان ، و شائبهء ربح و خسران ، بر خاص و عام اهالى
اصفهان و نواحى آن ، نفع بىشمار و سود بسيار ، روان و ريزان مىدارد ، و برخى را از كاريزهاى كسروى و چشمههاى خسروانى كه زهاب هريك از سرچشمهء
عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ
ترشّح مىنمايد ؛ بلكه چشمهسار
فِيها عَيْنٌ جارِيَةٌ
مفتّح از آن مىگشايد ، چشمه بر چشمه و چاه بر چاه بر مسافت فرسنگها مرتّب و محفور ، عمق آن به نسبت با سطح زمين نه نزديك و نه دور ، و در منفع ازدراع و فايدهء سقايت مضاف با زرّين رود صافى و معين نور على نور ، و بعضى را سقى از كاريز و رودخانه از منبع
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ
روانه ، معين به موجب قوانين ، و مقنّن به دساتير دواوين ، و باقى را استحقاق سيح از مصّب
أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا
، نه از مشرب شط قسمى ، و نه از كنارهء كاريز ، سهمى .
بر اينگونه نمونهء
مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبارَكَةِ
، هر سال از اوّل حمل تا آخر حوت ، به فرمان
الْحَيِّ الَّذِي لا يَمُوتُ
از مستدركات و محصولات شتوى و صيفى ، و مربّيات و معمولات ربيعى و خريفى ، بر مقتضاى
وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ
انواع اعناب و الوان فواكه تازه و تر ، از سيب و انبرود و به و غير آن ، گوناگون اغذيه و اطعمه و غلّات و حبوب آزاد فربهنواز گندم و زرد و باقلا و جو مانند آن از خزانهء
نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا
بر روزگار صالحان اهالى ، و سكّان نواحى و حوالى ، چندان فائض مىگردد كه به غير از محاسبان ديوان
وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فِي ظُلُماتِ الْأَرْضِ
ضبط و شمار آن به عقود خناصر علم الغيب نتوانند ، و از غايت شكرگزارى اين نعمتها آفريدگار را برحسب تفاوت درجات و اختلاف طبقات كه مستجلب مزيد و مستجمع تضعيف آن و صد چندان باشد ، از بهار تا بهار ، فرمان
اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً
عواطف بىشمار در حقّ صغار و كبار برقرار ، بر سبيل ادرار ، مجرى و روان مىدارد ، و چه عجب چون از بندگان ، مطاوعت شكر نعمت و شرايط آن بر اين صورت به تقديم رسانيده آيد ، و از الطاف و مواهب منعم ، ازدياد احسان و تضعيف