بواسطة خوف از أعداء غايب ومستور مىشدند وغرض الهى به أصل وجود
فعلى ايشان تحقق مىيافت وفائده عظماى صحت تكاليف به آن متحقق مىشد
واما تمكين عباد بر نبي وحجت را وأطاعت نمودن ايشان به آنچه متوجه به ايشان
شد از تكاليف پس اختيار آن مفوض نموده عباد است واكراه والتجاء ايشان
به أطاعت وانقياد به نحوى كه مقهور در أطاعت باشند منافى با تكليف است كه
مبتنى بر نوعي از اختيار است بالجملة اگر تأمل نمائى خواهى يافت كه حال
بعث نبي ونصب ولى وفوايد وجوديه ايشان مثل نصب دلايل معرفت الله وفوايد
وجوديه آن دلايل است از براي شخص كافر جاحد بالله العظيم كه مسامحه
مىنمايد در نظر كردن به آن دلايل ، در آن تأمل نمىنمايد تا تحصيل معرفت الله
نمايد ، پس بايد گفته شود به مذاق خصم چه فائده دارد نصب دلايل از براي
كافرى كه ترك تحصيل معرفت الله مىنمايد چه آنكه غرض از نصب وجعل آن
دلايل آن است كه مكلفين تحصيل معرفت الله نمايند وبعد از آنكه نظر نمايند
در آن دلايل ومسامحه كنند در آن هر آينه لازم خواهد آمد لغويت نصب آن
دلايل وانتفاع فوايد وجوديه آن ، چنان كه جواب از اين گفته مىشود كه أعظم
فوايد متصوره در عالم امكان حصول معرفت الله است از براي عباد وتحقق آن
مبتنى بر جعل ونصب دلايل معرفت است در جميع آنات تا آنكه حجت بر
بندگان تمام شود وصحيح باشد عقاب ايشان در صورت تسامح وتقاعد از
تحصيل معرفت الله ومنقطع شود لسان معذرت ايشان در همه آنات وجود ايشان
ونگويند كه در فلان وقت عازم تحصيل معرفت الله شديم ولكن دلايل آن
موجود نبوده ويا معدوم شده بود بعد از وجود آن ومن قادر بر تحصيل نشدم ،
پس آنچه لازم است بر خدا همان جعل ونصب دلايل وقدرت دادن بر عبادات به
ادراك آنها وعدم حصول در خاج به جهت تقصير عباد ومسامحه ايشان است .
همچنين در محل كلام جواب گفته مىشود كه أعظم فوايد متصوره در عالم
امكان همان أطاعت وانقياد حق تعالى است در جميع تكاليف شرعيه از اصوليه
اعتقادية وفروعات شرعيه كه تحقق آنها منوط به وجود نبي يا وصى نبي است
مقالات وگفتارها ( فارسي ) — Page 123
Contributors: مسجد انگجي تبريز
P.123