اسماعيليه « 1 »
وضع فرقهء دوم شيعيان يعنى اسماعيليان طورى ديگر بود : چه اينكه عقايد آنان لااقل براى مدتى كوتاه ، اما اساسا عميقتر از عقايد زيديه ، در قوميّت ايرانى نفوذ كرد . البته با توجه به اين امر كه در اين مورد نيز فقط مناطق معدود و متفرقى بود كه اسماعيليان قسمت عظيمى از ساكنان آن را به پيروى عقايد خود درآورده بودند مثل منطقهء كوهستان . - نهضت اسماعيليان از سرزمينهايى عربى زبان سرچشمه گرفته در افريقا ( 200 سال متمادى در تحت سيادت فاطميان در مصر ) . به اوج قدرت خود رسيد ، و از آنجا بيشتر به علل سياسى براى سست نمودن بنيان حكومت عباسيان و بعدا نيز سلجوقيان ( هر دو سنّى مسلك ) به خاور نزديك وارد گشت .
در عين حال طرح تبليغى اسماعيليّه از همان آغاز با علم و عمد ايران را
پاورقی
( 1 ) - براى كسب اطلاعات عمومى رجوع شود به :