( 6 ) - * ( وَلا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ ) * و عطامده در حالتى كه طلب كثرت آن كنى و بيشتر از آن بستانى يا مستكثر آن چيزى باشى كه داده باشى چه متاع دنيا قليلست و منت مكدر صفوتست ، اين نهى است از آنكه چيزى ، ببخشند بطمع آنكه در عوض آن زياده از آن بستانند و اين نيز نهى است نسبت بجميع بندگان و از اينجا است كه ربح خوردن از اهل ايمان در معامله مكروهست و يا نهى است مخصوص به آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم چه آن حضرت از جانب او سبحانه مؤدب بود با شرف آداب و احسن اخلاق و گويند اين نهى مردمانست از رياء و بنا بر اين نهى بر سبيل وجوب باشد نسبت بكافه خلقان ، و نزد بعضى ديگر معنى آنست كه منت منه بر خداى در عبادت و طاعت در حالتى كه آن را بسيار شمرى ، يا سست مشو در عمل خود در حالتى كه طاعت خود را بسيار و بزرگ تصور كنى ، يا مردمان را ممنون مساز باداى رسالت در حالتى كه طلب بسيارى مزد كنى از ايشان يا آن را بسيار پندارى .
( 7 ) - * ( وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ ) * و از براى رضاى پروردگار خود و يا به جهت موافقت امر او پس صبر كن بر اذيت مشركان ، يا بر مشاق تكاليف مأموره و از تبليغ رسالت و تعليم شريعت و اداى فريضه و سنت .
( 8 ) - * ( فَإِذا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ ) * پس چون دميده شود در ناقور يعنى در صور ، و اين فاعولست مشتق از نقر بمعنى تصويت و اصل آن قرع است كه سبب صوتست و مراد به آن نفخه ثانيه است كه حق سبحانه فرموده ثُمَّ نُفِخَ فِيه أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ و يا نفخه اولى حيث قال وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ و ( فاء ) از براى سببيت است كأنه قال اصبر على اذاهم فبين أيديهم يوم عسير يلقون فيه عاقبة أذاهم و تلقى عاقبة صبرك عليه يعنى صبر كن بر ايذاى ايشان به تو كه در پيش ايشانست روز دشوار كه بر سند بجزاء ايذاى خود و برسى بعاقبت صبر خود بر اين اذيت و * ( فَإِذا ) * از براى ظرف است كما دل عليه قوله :
( 9 ) - * ( فَذلِكَ ) * پس آن وقت دميدن * ( يَوْمَئِذٍ ) * آن روز * ( يَوْمٌ عَسِيرٌ ) * روزى است دشوار يعنى امر آن دشوار است .
( 10 ) -
* ( عَلَى الْكافِرِينَ ) * بر ناگرويدگان بدانكه * ( فَإِذا ) * منصوب المحل است بفعلى كه جزاء دلالت بر آن مىكند زيرا كه معنى آنست كه فاذا نقر فى الناقور عسر الامر على الكافرين و فَذلِكَ مبتداء است و يَوْمٌ عَسِيرٌ خبر آن و يَوْمَئِذٍ بدل مبتداء يا آنكه ظرف يَوْمٌ عَسِيرٌ باشد زيرا كه تقدير اينست كه فذلك وقت النقر وقوع يوم عسير چه قيامت واقع خواهد شد در حينى كه
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحه 62
پدیدآورندگان: الملا فتح الله الكاشاني
ص۶۲