او نمود و بعد از آن فرمود كه اى محمّد صبر كن و دلخوشدار .
( 5 ) - * ( فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ) * پس بدرستى كه با هر دشوارى كه در دنيا است آسانى است در عقبى .
( 6 ) - * ( إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ) * بدرستى كه با دشوارى كه در مكه است آسانيست در مدينه ، و در موضح آورده كه با عسرى كه در مدينه باشد يسريست در بهشت ، و بيضاوى گفته كه كلام اول راجع به آنست كه با ضيق صدر و وزرى كه منقض ظهر باشد و ضلال قوم و ايذاى ايشان شرح صدر است و وضع و توفيق اهتداء و طاعت ، پس از روح خدا مأيوس مشو وقتى كه غم و هم تو را طارى شود ، و تنكير يسر براى تعظيم و تكبير آنست و ذكر * ( مَعَ ) * كه متضمن مصاحبتست به جهت مبالغه است در معاقبه يسر بعسر و اتصال او به آن مانند اتصال متقاربين . و كلام ثانى تكرير اولست براى تأكيد ، و يا استيناف وعد به آنكه عسر مشفوعست بيسرى ديگر كه ثواب آخرتست و قول اول الصق است بمقام از قول ثانى ، و در كشاف آورده كه معنى اصطحاب عسر و يسر كه آن از لفظ مع مفهوم مىشود آن است كه اصابهء بندگان بيسر بعد از عسر ايشان به زمان اقربست پس گوئيا يسر مترقب در حكم يسريست كه مقارن عسر باشد و اين موجب زيادتى تسلى و تقويت قلوب ايشان است و جملهء ثانيه محتملست كه تكرير اولى باشد مانند تكرير قوله فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ و قوله فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ كه از براى تقرير معنى آنست در نفوس و تمكين آن در قلوب مانند اينست جاءني زيد زيد و يا آنكه اولى وعده باشد به آنكه عسر لا محاله مردوفست بيسر و ثانيه وعدهء مستأنف باشد به آنكه عسر متبوعست بيسر پس بر تقدير استيناف دو يسر متحقق باشد و عسر واحد است اگر چه مكرر واقع شده بحسب لفظى زيرا كه خالى از آن نيست كه الف و لام از براى عهد است كه آن عسريست كه در آن بودند پس آن در حكم زيد است در اينقول كه ( ان مع زيد مالا ان مع زيد مالا ) و يا الف و لام جنس است كه دلالت بر تعدد ندارد ، و اما يسر منكر است و متناول بعضى از جنس پس هر گاه كلام ثانى مستأنف باشد نه مكرر ، متناول بعضى خواهد بود غير از بعض اول بلا اشكال فحينئذ تعدد يسر باشد بدون تعدد عسر و لهذا
قال رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم لن يغلب عسر يسيرين
و نعم ما قال الشاعر :
إذا اشتدّت بك العسر
ففكّر في أ لم نشرح
فعسر بين يسرين
إذا فكّرتها فافرح
و بيضاوى گفته كه
قوله صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم لن يغلب عسر يسرين
دالست بر وحدت عسر و تعدد يسر در آيه