منماى ، خالد چون بنزديك آن صوب رسيد جاسوسى را به جهت تجسس احوال ايشان روانه ساخت جاسوس در وقت نماز عصر بميان ايشان درآمد ديد كه بانك نماز ميگويند و نماز به جماعت مىگذارند و بشعار اسلام اقدام مينمايند بازگشت و صورت حال بازگفت ، وى بنزد ايشان آمد گفتند قبل از اين وليد بيامد و ما به جهت تعظيم باستقبال او بيرون رفتيم چون ما را بديد مراجعت نمود ندانيم كه منشأ آنچه بود . خالد صدقه از ايشان گرفته بازگشت و كيفيت حال را بعرض حضرت رسالت رسانيد پس اين آيت نازل شد كه :
6 - * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * اى آن كسانى كه ايمان آوردهايد * ( إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ ) * اگر بيايد بشما شخصى كه بيرون رونده باشد از فرمان خدا * ( بِنَبَإٍ ) * به چيزى يعنى بياورد خبرى را كه موجب تألَّم خاطر باشد * ( فَتَبَيَّنُوا ) * پس تفحص و تجسس كنيد و نيك پيروى صدق و كذب آن نمائيد و به مجرد اخبار وى مبادرت به عمل مكنيد * ( أَنْ تُصِيبُوا ) * به جهت كراهت آنكه برسانيد فعل مكروهى را * ( قَوْماً ) * بگروهى در اموال و در انفس ايشان * ( بِجَهالَةٍ ) * بنادانى يعنى در حالتى كه نادان باشيد و غير عالم به حال ايشان از ايمان و اطاعت و كفر و معصيت پس به گمان آنكه كافرند و عاصى با ايشان در مقام محاربه و اذيت درآئيد و حال آنكه مؤمن و مطيع بوده باشند كه اگر چنين كنيد * ( فَتُصْبِحُوا ) * پس گرديد * ( عَلى ما فَعَلْتُمْ ) * بر آنچه كرده باشيد از فعل مكروه با ايشان * ( نادِمِينَ ) * پشيمانان كه ممكن نباشد تدارك آن ، ما حصل كلام آنكه اگر در اول الامر بقول فاسق عمل كنيد بىآنكه صدق او بر شما ظاهر شود و در ثانى الحال خلاف آن ظاهر گردد از آن فعل نادم شويد و هميشه بر آن تأسف خوريد و غمگين باشيد و به هيچ وجه تدارك آن نتوانيد كرد و ببايد دانست كه ايثار كلمه ( ان ) كه حرف شكست بر ( إذا ) كه از براى تحقق است تنبيه است بر آنكه جماعتى كه با آن حضرت بودند هيچكدام را جسارت آن نبود كه تكذيب اخبار نمايند مگر بر سبيل ندرت و سوق كلام مشعر است بر آنكه بر مؤمنان واجبست كه بر صفت تبيين و تجسس ثابتقدم باشند تا هيچ فاسق در مخاطبه نمودن با ايشان بكلمهء كذب و بهتان ارتكاب ننمايند و قوله * ( أَنْ تُصِيبُوا ) * از قبيل أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْ است كه مذكور شد و قوله * ( بِجَهالَةٍ ) * منصوب المحل است بر حاليت بمعنى جاهلين ، و تنكير فاسق و نبأ به جهت تعميم است يعنى هر چيزى كه از هر فاسقى بشما رسد بر آن تعجيل منمائيد بلكه بتجسس آن مشغول شويد تا صدق و كذب آن نيك بر شما ظاهر شود ، و بعضى گفتهاند كه شخصى نزد رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم آمد و گفت ابن عم ماريه كه مادر ابراهيم است با وى خلوت كرده پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه را امر نمود كه اين شمشير را بگير و نزد او رو و تحقيق اينمعنى نماى اگر احوال بر همين منوال باشد او را بقتل رسان امير المؤمنين عليه السّلام شمشير حمايل كرده نزد او رفت ديد كه نزد
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 411
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١١